ՀՀՇ վարչության անդամներ Աշոտ Բլեյանը ու Կտրիճ Սարդարյանը այն գործիչներից էին, ովքեր, քաղաքական ասպարեզ իջնելով 1988-ի Շարժմամբ, 1990-ականների սկզբին զգուշացնում էին անկախության պայմաններում Արցախյան շարժման «պահանջատիրական փուլի» տրամաբանությամբ…
ՀՀՇ վարչության անդամներ Կտրիճ Սարդարյանն ու Աշոտ Բլեյանը 1990-ականների սկզբին ահազանգում էին, որ ՀՀ իշխանությունների որդեգրած քաղաքականությունը, այն է՝ արցախյան հարցի միջազգայնացումն ու հակամարտությունը միջնորդական առաքելությամբ լուծելը, շեղում…
1980-ականների վերջերին Սփյուռքի կուսակցությունների, «հայդատականության» գաղափարախոսների հետ մեկտեղ անկախության դեմ պայքարի առաջամարտիկներից էր նաև Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցությունը։ Հայաստանի առաջին հանրապետության անկումից հետո ՀՅԴ-ն կորսված ազգային անկախության վերականգնման…
1967-ին Աշոտ Հովհաննիսյանը հրատարակման համար Պատմության ինստիտուտի նոր պատմության բաժնին է ներկայացնում իր Ուրվագծեր. 19-րդ դարի երկրորդ կեսի արևելահայ հասարակական հոսանքների և հայ ազգային-քաղաքական կուսակցությունների պատմության գիրքը: Հրատարակման…
Նախաբան Պետության ու պետականության մասին մերօրյա պատկերացումները մեծապես խարսխված են 19-րդ դարի հայ մտավորականների լուսավորական իդեալների վրա: Այս առումով մասնավորապես հետաքրքրական մի ավանդույթ է դարասկզբի ռուսահայ գործիչների…
Նախաբան Սույն հետազոտական աշխատանքը 1980-ականների վերջի և 1990-ականների սկզբի Հայաստանում անկախության մեր ըմբռնումները քննելու մի փորձ է։ Սակայն, հասկանալ անկախության մեր ըմբռնումները՝ հնարավոր չէ առանց Խորհրդային Միությունը…
Ներածություն .... ամեն մի հայ նկարիչ, ով անդրադառնում է Ավարայրի թեմային, իրեն զգում է Վարդանի զինվորներից մեկը …. մենք՝ նկարիչներս, կուզենայինք, որ մեր գործերը նայելիս ճիշտ մեզ…
Նախաբան Դեռ կենդանության օրոք Ղազարոս Աղայանն իր մտերմիկ զրույց-հեքիաթներով, զգայուն ու նրբանկատ մանկավարժական մոտեցումներ, պարզ ու «համով-հոտով» գրական ոճ ունեցող սիրված գրող-մանկավարժներից էր։((Տե՛ս Լեո, Երկերի ժողովածու, հ.…
Ստորև ներկայացված առաջին վավերագիրը ներկայացնում է զինանշանային մի համալիր պատկեր (նկ. 1), որով բացվում է Դավիթ և Հակոբ Արզանովների՝ 1827 թվականին Մոսկվայում լույս տեսած Հայոց թագավորության պատմության ուրվագծման…
Հայոց թագավորության պատմության ակունքներն արդի պատմագիտական մեթոդներով վեր հանելու և ռուսաց լեզվով հանրությանը ներկայացնելու խնդիրն էին իրենց առջև դրել մոսկվայաբնակ երիտասարդ հայ գիտնականներ Դավիթ և Հակոբ Արզանով եղբայրները:…
19-րդ դարասկզբի մոսկվայաբնակ երիտասարդ հայ գործիչներ Դավիթ և Հակոբ Արզանով եղբայրների մշակութային գործունեության մեր ուսումնասիրությունը նշանակալի է հայ պետականության ավանդույթն ըմբռնելու տեսակետից: Հայոց պատմական աղբյուրները վեր հանելու և…
Վարդան Մամիկոնյանի՝ մեզ համար ճանաչելի պատկերը ունի իր անհամար տարբերակները և դրանցով այնքան ծանոթ է ամեն հայի, որ ասես կտրվել է իր նախնական տարբերակից, դրա ստեղծման պատմական պահից…
19-րդ դարի երկրորդ կեսին արևելահայ շրջաններում նկարիչն՝ իբրև մասնագետ դեռ չուներ սոցիալապես հաստատված իր տեղը։ Թերևս այդ է պատճառը, որ Մոսկվայի նկարչական ուսումնարանի և Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի միջոցով…
2001 թվականին՝ Հայաստանի երրորդ հանրապետության հիմնադրման տասներորդ տարում, պետական բարձր մակարդակով նշվում էր Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելու 1700-ամյակն ու Ավարայրի ճակատամարտի 1550-ամյակը։ Տոնակատարությունների շրջանակում իրականացված «Ավարայր 1550»…
Քաղաքակրթական իդեալների և զգայա-նյութական կյանքի սուր հակադրումը կարելի է համարել 19-րդ դարի հայ լուսավորական մտքի առանցքային բնութագրական գծերից մեկը։ Մեզանում լուսավորիչները, որպես կանոն, հնարավորինս ծայրահեղացրել են արդիականացմանն ուղղված…
Աղայանի՝ որպես լուսավորական գործչի առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ վերջինս, վաղ հասակից տարված լինելով աշուղական արվեստով, հասուն տարիքում որպես գրող և գործիչ նույնանում էր ժողովրդական սեր վայելող արվեստագետ…
Իր մտերմիկ զրույց-հեքիաթներով, զգայուն ու նրբանկատ մանկավարժական մոտեցումներով, «համով-հոտով» գրական ոճով Ղազարոս Աղայանն ամենալայն ժողովրդականություն վայելող և սիրված գրող-մանկավարժներից է եղել։ Նա լայնորեն ընկալվել է իբրև ժողովրդական բարքին…
Ստալինյան աքսորից վերադարձած Աշոտ Հովհաննիսյանն արդարացվեց ու Կոմունիստական կուսակցության շարքերում վերականգնվեց միայն 1954-ին: Այդպես, Հովհաննիսյանի հետաքսորական շրջանի գործունեությունը սկսեց ծավալվել խրուշչովյան Ձնհալի տարիներին մեկնարկած ապաստալինացման քաղաքականությունների գործարկմանը զուզուգահեռ:…
1937-ին ձերբակալվելուց ու աքսորվելուց հետո Աշոտ Հովհաննիսյանն արդարացվեց միայն 1954-ին: 1950-60-ականներին՝ հետստալինյան իրականության պայմաններում Հովհաննիսյանը 1920-ականների Խորհրդային Հայաստանի հիմնադիր գործիչներից միակն էր, որ վերապրել էր 1930-ականների ստալինյան բռնաճնշումները:…
Աշոտ Հովհաննիսյանը 1920-ականներին Խորհրդային Հայաստանի քաղաքական կառավարումը ստանձնած ազգային կոմունիստ գործիչներից մեկն էր: Խորհրդային ղեկավար դեմքերից շատերի պես Հովհաննիսյանը ևս մեծամասնական կուսակցության շարքերն էր անցել թիկունքում թողնելով Դաշնակցություն…
ԽՍՀՄ Վերակառուցման քաղաքականությունների պայմաններում ղարաբաղյան հարցը մեծապես հանդես էր գալիս իբրև Խորհրդային Միության ներքին սահմանների վարչատարածքային փոփոխության հարց։ Մինչդեռ Հայաստանի ու Ադրբեջանի անկախությունից հետո Հայաստանի իշխանությունները շեշտն առավելապես դրեցին…
Հայագետ, լեզվաբան Ռաֆայել Իշխանյանը 1980-ականների վերջերին անկախության ամենաարմատական գաղափարախոսներից մեկն էր, որը միաժամանակ սերտ կապերի մեջ էր գտնվում «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամների հետ։ 1980-ականների վերջերին Իշխանյանի հրապարակախոսական հոդվածները հայերի արդի…
«Ղարաբաղ կոմիտեից» ելած Հայաստանի երրորդ հանրապետության հիմնադիր ղեկավարների քաղաքական խոսույթում անկախության գաղափարն ի հայտ է գալիս 1989 թվականի ամռանը, երբ վերջնականապես կորսվում է ԽՍՀՄ Վերակառուցման քաղաքականությունների պայմաններում ԼՂ-ի ու…
1800-ականների երկրորդ կեսին հայ ազգային-քաղաքական բանաստեղծության առաջնեկներից, աշխարհաբար լեզվի կայացման գործնական պաշտպան, ազգային կրթության ու լուսավորության ջատագով գործիչ Ռափայել Պատկանյանը Պետերբուրգում տպագրատուն ուներ։ Այստեղ էին հրատարակվում իր գրական ժառանգության…
Արևելահայաստանում արդի նկարչության ի հայտ գալու և հայերի արդիացման ընդլայն գործընթացների ուսումնասիրության մեջ հաճախ հանդիպող կերպար է Հովհաննես Քաթանյանը։ 1840-ականներին Պետերբուրգի արվեստի ակադեմիայում իր ուսումը ստացած այս նկարչը Րաֆֆու…
Արևելահայ շրջանակներում Վարդան Մամիկոնյանի տեսքը երևակայելու, նրան պատկերի վերածելու մեզ հայտնի առաջին դեպքը 1837 թվականից է։ Նահատակ սուրբն այս թվին երևում է տիրացու նկարիչ Հովհաննես Աֆանդյանցի մի մեծադիր պատկերում,…
Հայ քաղաքական մտքի պատմությունը ժառանգել է հայերի միապետական անցյալի իդեալներ, որոնց ըմբռնման համար արժեքավոր նյութ է տրամադրում 19-րդ դարասկզբի ռուսահայ մտավորականների գործունեությունը: Միապետականության՝ որպես հայկական քաղաքակրթության ձևավորման ակունքներում հաստատված…
19-րդ դարի առաջին կեսին ռուս-պարսկական պատերազմներում հաղթանակած Ռուսական կայսրությունն իր տիրապետությունն էր հաստատել թե՛ վրացաբնակ, թե՛ հայաբնակ տարածքներում: Քաղաքական այս նոր դրությունը, որ կարծես հանգուցալուծել էր հայերի՝ այլադավան տիրապետողներից…
Պետականության ինչպիսի՞ ըմբռնումներ է մեզ ժառանգել 19-րդ դարասկզբի ռուսահայ հասարակական-քաղաքական միտքը: Այս հարցին մոտենալու եզրեր է տալիս Մոսկվայում գործող Հակոբ և Դավիթ Արզանով եղբայրների՝ 1827 թվականին հրատարակած Հայոց թագավորության…
19-րդ դարի հայ լուսավորական ավանդույթի հետնաբեմին Աղայանի լուսավորական մոտեցումների առանձնահատկությունն ըմբռնելու գործում կարևոր է ուշադրություն դարձնել այն արհեստների վրա, որոնց հետ կյանքի բերումով առնչություն է ունեցել հեղինակը։ Մասնավորապես Աղայանն…
