Այրվող այգեստաններ վեպի վերջաբանի փոխարեն գրված առաջաբանում Գուրգեն Մահարին իր վեպը տեղակայում է 1920-1930-ական թթ. գրված երկու այլ վեպերի` Եղիշե Չարենցի Երկիր Նայիրիի և Ակսել Բակունցի Կյորեսի կողքին: Նման…
Նախախորհրդային թե՛ արևմտահայ թե՛ արևելահայ պարբերական մամուլը լի է Ժան-Ժակ Ռուսոյի անունը շոշափող տարատեսակ հրապարակումներով ու հոդվածներով։ Դրանց մեծամասնության միջով կարմիր թելի նման անցնում է հայ իրականության արդիացման, հայերի՝…
Աշխարհիկ հասարակական կյանքի և քաղաքական մտքի ձևավորումն ավանդաբար համարվել է եվրոպական լուսավորության մեծագույն ձեռքբերումներից մեկն ու արդի արևմտյան քաղաքակրթության առանցքային հատկանիշը։ Աշխարհիկ քաղաքական միտքն արդի ժամանակներում սերտորեն լծորդվել է…
Ֆրանսիական Մեծ հեղափոխությունը և դրա գաղափարական ակունքներում կանգնած ֆրանսիական լուսավորիչների քաղաքական միտքը խորը դրոշմ թողեց քաղաքականության արդի իրողությունների ու պատկերացումների վրա։ Մարդու բնածին, անօտարելի ու հավասար իրավունքների, դրանք ապահովող…
1920 թվականին Հայաստանի խորհրդայնացմամբ նոր՝ սոցիալիստական հասարակարգ կառուցելու քաղաքական նախագծի կենսագործման համար առանցքային դարձավ երկրում հաստատված մշակույթի ու կենցաղի հեղափոխումը: Ինքնին քաղաքական ծրագիր լինելով՝ Հայաստանում մեկնարկած մշակութային հեղափոխությունը ենթադրում…
Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատմամբ իշխանության գլուխ անցած հին մեծամասնական գործիչների (Ալեքսանդ Մյասնիկյանի, Արտաշես Կարինյանի, Ասքանազ Մռավյանի և այլոց) առջև քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական և այլ բնույթի հրատապ խնդիրների շարքում առաջնային…
Խորհրդային կարգերի հաստատմամբ Հայաստանում մեկնարկած մշակութային հեղափոխությունը նպատակ էր հետապնդում արմատապես վերափոխել հայաստանյան հաստատված բարքն ու կենցաղը: Արդիականացման ուղին բռնած նորաստեղծ երկրում «նահապետական», «հնադարյան» նիստուկացը քաղաքական ուղիղ միջամտությամբ պետք…
1920 թվականի սոցիալիստական հեղափոխությունը Հայաստանում հաստատեց ինչպես քաղաքական, այնպես էլ մշակութային նոր իրադրություն: Քաղաքական անկայուն պայմանների հետնախորքին տնտեսապես, սոցիալապես քայքայված երկիրը պետք է բռներ սոցիալիստական պետություն ու հասարակարգ կառուցելու…
1881 թվականին նախկին ճեմարանական և ապագա հայտնի հայագետ հոգևորական Գալուստ Տեր-Մկրտչյանը (Միաբան) ճամփա է ընկնում Ֆրանսիա՝ Փարիզի քաղաքական գիտությունների ազատ դպրոցում սովորելու։ Գիտնականի կյանքի ուսանողական այս շրջանի մասին ամենաառատ…
Գրականագետ, հասարակական-քաղաքական գործիչ Հարություն Կարապետյանի` Եղիշե Չարենցի Երկիր Նայիրի վեպի ստորև ներկայացվող ընթերցումը գալիս է վաղ 1990-ականներից, երբ անկախացող Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքում օրակարգային էր ազգային կյանքը նորովի և ինքնուրույնաբար…
1954 թ. հրատարակվում է Եղիշե Չարենցի տարբեր շրջանի գործերը մի կազմի տակ հավաքած Եղիշե Չարենց հատորը` Սողոմոն Տարոնցու խմբագրությամբ, որն առաջին փորձն էր հետստալինյան շրջանում վերաներկայացնելու Չարենցին` խորհրդային նոր`…
Ե. Չարենցը, 1924-ին Եվրոպա մեկնելիս, ցանկություն է ունեցել Երկիր Նայիրի վեպը հրատարակել արտասահմանում: Մինչև մեկնելը վեպի երկրորդ` արտասահմանյան հրատարակության համար առաջաբան գրելու խնդրանքով դիմել է պատմաբան, Նորք (որտեղ առաջին…
Եղիշե Չարենցի Երկիր Նայիրի վեպի ընթերցումները, հրատարակության առաջին օրերից ի վեր, տարամիտել են գեղարվեստական ու գաղափարական հարցերի շուրջ: Հասարակական-քաղաքական գործիչ, հրապարակախոս և գրաքննադատ Արտաշես Կարինյանն առաջիններից էր, որ այն արժևորեց իր…
Ծխական քահանայի որդի, Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի նախկին սան, ապագա խոշորագույն հայագետ Գալուստ Տեր-Մկրտչյանը (ավելի ուշ՝ Միաբան) 1878 թվականից անցնում է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոց։ Արևելահայ մտավորական կյանքում սա մի շրջան…
Դարադարձի Հայ եկեղեցու բարենորոգչական շարժման առաջամարտիկ Կարապետ Տեր-Մկրտչյանի ներկայացվող հոդվածը գրվել է ի պատասխան հասարակական գործիչ Լևոն Սարգսյանի՝ 1900 թվականին Մոսկվայում լույս տեսած Հին ցաւ ժողովածուի։ 1890-ականների երկրորդ կեսին…
1967 թվականին ՀԿԿ կենտրոնական կոմիտեի օրգան Սովետական Հայաստան թերթում տպագրվում է Հայաստանի լուսավորության ժողովրդական կոմիսար Արտո Եղիազարյանի գրախոսությունը նվիրյալ ազգային գործիչ Ներսիկ Ստեփանյանի մասին պատմող ռուսալեզու գրքույկի վերաբերյալ: Տվյալ…
Արևմտահայ գաղթական, որբ, կոմունիստ հասարակական գործիչ Ադո Ադոյանը տասնհինգամյա աքսորից վերադառնալուց հետո առաջին նյութերից մեկը, որ տպագրում է հայ խորհրդային մամուլի գլխավոր օրգանում` Սովետական Հայաստան թերթում, Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական…
Ներկա վավերագիրը կարևոր է մեր ուսումնասիրության համար այն տեսանկյունից, որ ցույց է տալիս 1933-34 թվականներին Խորհրդային Հայաստանում Աղասի Խանջյանի կառավարության և ԱՄՆ-ի հայ համայնքների համագործակցության սերտ կապը երկրի արդիականացման…
Մանկատնից դուրս գալուց հետո 1921 թվականից ներգրավվելով Հայաստանի պատկոմական (պատանի կոմունարներ) կազմակերպության ակտիվ գործունեության մեջ, դառնալով բոլշևիկյան կուսակցության գաղտնի բջիջի անդամ Երևանի պետական որբանոցում, լինելով Հայաստանի երիտասարդ կոմունիստների «Սպարտակ»…
Հայ իրականության արդիացման գործընթացի առանցքային պահերից է եղել քաղաքական հաղափոխական գործունեությունը։ Վերջինիս պատմական ակունքներն ընկած էին հայ ազգային հեղափոխական կուսակցությունների կազմավորմանը նախորդած շրջանի՝ 1850-60-ականների քաղաքական շարժումների ու ակտիվացումների մեջ։…
Մեզանում արդի մտքի և լուսավորական գաղափարների հետ առաջին ծանոթությունները զուգորդվել են այդ գաղափարների ներքին հակասականության և դրանց հեղինակների զգացմունքային պառակտվածության մասին քննարկումներով։ Բարոյական և հուզական երկփաղկումների անկյան տակ էր,…
Հայ իրականության մեջ արդի մտքի հետևողական առաջին քննարկումները գտնում ենք Մխիթարյան միաբանության անդամների աշխատություններում։ Միաբանության հայրերն իրեց առաջ նպատակ էին դրել ստեղծել հայալեզու բանասիրական, լեզվագիտական, աշխարհագրական, պատմագիտական և դավանաբանական…
Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո, չնայած քայքայված երկրի տնտեսական, սոցիալական, մշակութային վիճակը բարելավելու համար մեծամասնական կառավարությունից պահանջվող հսկայական ռեսուրսների ու ջանքերի ներդրմանը, գեղարվեստական կյանքի կազմակերպումն ու կայացումը հետհեղափոխական առաջին…
1920 թվականին խորհրդային կարգերի հաստատումը Հայաստանում միաժամանակ նշանակում էր, որ երկիրն այսուհետ անխուսափելիորեն բռնում է նաև մշակութային հեղափոխության ուղին: Նոր պետության պայմաններում նոր՝ սոցիալիստական հասարակարգ կառուցելու հիմնարար պահանջն էր՝…
Նախաբան Գ. Գուրջյան Ովիկ Մարգարյան Նախաբան Ստորև ներկայացվող՝ նկարիչ Գաբրիել Գյուրջյանի (1892-1987) և ճարտարապետ Հովհաննես Մարգարյանի (1901-1963) հոդվածներն ուղենշային են խորհրդային արդիականացման նախագծի համատեքստում արվեստի և կենցաղի բարդ կապը…
Նախաբան Նոր կենցաղ Կենցաղային հանցանքները ՀՍԽ հանրապետության մեջ Նախաբան 1920 թվականի հեղափոխությունը քաղաքական նոր պայմանների հաստատումից զատ Խորհրդային Հայաստանում նշեց մշակույթի ու կենցաղի վերափոխման խորհրդային հեղափոխական նախագծի մեկնարկը: Առանցքային…
Նախաբան Գուրգեն Մահարի Սարմեն Նախաբան Որպես բնագրի նյութ են ներկայացված Գուրգեն Մահարու «Մեծ գործի սկիզբը»((Գուրգեն Մահարի, «Մեծ գործի սկիզբը» (1934), ըստ՝ Երկերի լիակատար ժողովածու 15 հատորով, հ․ 7, կազմեց…
Նախաբան Եղիշե Չարենց ՀՍՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս Ա. Գ. ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ Նախաբան 19-րդ դարի երկրորդ կեսին` քաղաքական կուսակցությունների ձևավորման հետնախորքին նոր շրջադարձ է ապրում հայոց ազատագրության գաղափարը: Ներկայացվող երկու նյութերը տարբեր…
Նախաբան Կարապետ Տեր-Մկրտչյան Նախաբան Ճեմարանական, կուսակրոն սարկավագ Կարապետ Տեր-Մկրտչյանը Գերմանիայի բողոքական աստվածաբանական ֆակուլտետներում իր կրթությունը շարունակելու մեկնեց 1889 թվականին՝ կաթողիկոս Մակար I-ի օրհնությամբ, ով հուսով էր, որ եվրոպական կրթություն…
Նախաբան Գալուստ Տեր-Մկրտչյան (Միաբան) Նախաբան Գալուստ Տեր-Մկրտչյանը (Միաբան) Էջմիածնի միաբանություն է մտել 1887 թվականին՝ ուսումը Փարիզում և Մյունխենում ավարտելուց և որոշ ժամանակ Ախալցխայի դպրոցներից մեկում ուսուցչություն անելուց հետո։ Հոգևոր…
