ՀՀՇ վարչության անդամներ Աշոտ Բլեյանը ու Կտրիճ Սարդարյանը այն գործիչներից էին, ովքեր, քաղաքական ասպարեզ իջնելով 1988-ի Շարժմամբ, 1990-ականների սկզբին զգուշացնում էին անկախության պայմաններում Արցախյան շարժման «պահանջատիրական փուլի» տրամաբանությամբ…
ՀՀՇ վարչության անդամներ Կտրիճ Սարդարյանն ու Աշոտ Բլեյանը 1990-ականների սկզբին ահազանգում էին, որ ՀՀ իշխանությունների որդեգրած քաղաքականությունը, այն է՝ արցախյան հարցի միջազգայնացումն ու հակամարտությունը միջնորդական առաքելությամբ լուծելը, շեղում…
1980-ականների վերջերին Սփյուռքի կուսակցությունների, «հայդատականության» գաղափարախոսների հետ մեկտեղ անկախության դեմ պայքարի առաջամարտիկներից էր նաև Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցությունը։ Հայաստանի առաջին հանրապետության անկումից հետո ՀՅԴ-ն կորսված ազգային անկախության վերականգնման…
Նախաբան Սույն հետազոտական աշխատանքը 1980-ականների վերջի և 1990-ականների սկզբի Հայաստանում անկախության մեր ըմբռնումները քննելու մի փորձ է։ Սակայն, հասկանալ անկախության մեր ըմբռնումները՝ հնարավոր չէ առանց Խորհրդային Միությունը…
ԽՍՀՄ Վերակառուցման քաղաքականությունների պայմաններում ղարաբաղյան հարցը մեծապես հանդես էր գալիս իբրև Խորհրդային Միության ներքին սահմանների վարչատարածքային փոփոխության հարց։ Մինչդեռ Հայաստանի ու Ադրբեջանի անկախությունից հետո Հայաստանի իշխանությունները շեշտն առավելապես դրեցին…
Հայագետ, լեզվաբան Ռաֆայել Իշխանյանը 1980-ականների վերջերին անկախության ամենաարմատական գաղափարախոսներից մեկն էր, որը միաժամանակ սերտ կապերի մեջ էր գտնվում «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամների հետ։ 1980-ականների վերջերին Իշխանյանի հրապարակախոսական հոդվածները հայերի արդի…
«Ղարաբաղ կոմիտեից» ելած Հայաստանի երրորդ հանրապետության հիմնադիր ղեկավարների քաղաքական խոսույթում անկախության գաղափարն ի հայտ է գալիս 1989 թվականի ամռանը, երբ վերջնականապես կորսվում է ԽՍՀՄ Վերակառուցման քաղաքականությունների պայմաններում ԼՂ-ի ու…
1990-ականների սկզբին՝ Հայաստանի անկախ պետականության կայացման շեմին, արցախյան հարցի շուրջ խմորվող ազգային պահանջատիրությունն ի հայտ էր բերում իր լարումները։ Նորանկախ պետականության կյանքում այս լարումներն արտահայտվում էին իրենց աղետալի ողջ…
Հայաստանի անկախության՝ իբրև ղարաբաղյան հարցի լուծման գործոն լինելը 1990-ականների սկզբին արդեն ի ցույց էր դնում իր խնդրականությունը։ Հայաստանյան քաղաքական կյանքում այսպիսով ի հայտ էր գալիս մի կողմից անկախ պետականության…
Ներկայացվող վավերագիրը Կտրիճ Սարդարյանի՝ 1991-ին գրված «Եթե չսթափվենք այսօր, դարը կփակենք այնպես, ինչպես սկսել ենք» վերտառությամբ հոդվածն է։ Կտրիճ Սարդարյանը 1990-ին Անկախ պետականության հաստատման և ազգային քաղաքականության հանձնաժողովի նախագահն…
Հայաստանի անկախությունն ունի ավելի քան երեսնամյա պատմություն։ Ի՞նչպիսին են այս պատմության ներսում ձևավորված անկախության ու պետության մեր ըմբռնումները։ Այս հարցը մեզ անխուսափելիորեն տանում է 1988 թվականին սկզբնավորված ղարաբաղյան շարժման…
Նախաբան Լևոն Տեր-Պետրոսյան Աշոտ Բլեյան Նախաբան Հայաստանի անկախ պետականությունն ավելի քան երեսնամյա պատմություն ունի, ինչը միանգամայն աննախադեպ փաստ է հայ քաղաքական մտքի ու իրականության համար։ Այսօր հասկանալ այս պատմության…
1988-ին Հայաստանի անկախությունը չի եղել Ղարաբաղ կոմիտեի և ՀՀՇ ղեկավարների քաղաքական օրակարգում։ Վերջիններիս առաջնահերթ և գերիշխող նպատակը Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորումն էր։ Անկախությունը Ղարաբաղյան խնդրի լուծման միջոց էր,…
Հայաստանի երրորդ հանրապետության հիմնադիր ղեկավարները, ելնելով 1988-ի հեղափոխական շարժումներից, անկախությունը Լեռնային Ղարաբաղը Ադրբեջանի կազմից դուրս բերելու և Հայաստանի հետ միավորելու գործոն են ըմբռնել։ Այսպես Հայաստանի Հանրապետության հիմնադրումը կապվել է…
1988 թվականի փետրվարի 20-ին սկզբնավորվեց Ղարաբաղյան Շարժումը՝ ԼՂԻՄ-ը Ադրբեջանի կազմից դուրս բերելու և Հայաստանի հետ վերամիավորելու քաղաքական նպատակով։ Շարժման տարբեր շրջափուլերում այս նպատակի իրագործման ուղիները թեև փոփոխվել են, բայց…
Հայաստանի խորհրդայնացման եռամյա տարելիցին նվիրված Խորհրդային Հայաստան թերթի՝ 1923 թվականի նոյեմբերի 29-ի հատուկ համարը բացվում է նկարիչ Հակոբ Կոջոյանի՝ Խորհրդային Հայաստանի եռամյա պատմությունը ներկայացնող գրաֆիկական աշխատանքով։ Խորհրդային Հայաստանի պաշտոնական…
1916-ին Թիֆլիսում հիմնադրված Հայ արվեստագետների միության անդամներից շատերը, ինչպես օրինակ՝ Մարտիրոս Սարյանը, Հակոբ Կոջոյանը, Ալեքսանդր Թամանյանը, Հայաստանի անկախության հռչակումից հետո իրենց ներդրումն են ունենում հանրապետության պետական խորհրդանշանների՝ դրոշի, զինանշանի,…
1920-ին Առաջին հանրապետության անկմամբ և խորհրդային կարգերի հաստատմամբ Հայաստանը բռնեց սոցիալիստական երկիր դառնալու ճանապարհը՝ միաժամանակ հանդես գալով իբրև համաշխարհային կոմունիզմի հաստատման տեղական հենակետ։ Փոփոխված քաղաքական այս իրադրության մեջ Խորհրդային…
Նախաբան Հետազոտական աշխատանքը Առաջին հանրապետության ազգային անկախության ըմբռնումների ու դրանց մշակութային վերապատկերումների վերլուծություն է։ Այսօր Հայաստանի անկախ պետականությունը շուրջ երեսնամյա փաստացի իրողություն է՝ թեև մարտահրավերներով ու անխուսափելի վտանգներով…
Եռագույնը՝ որպես ազգային պետության դրոշ, առաջին անգամ բարձրացվել է 1918 թվականի օգոստոսի մեկին, երբ Երևանում բացվել էր Առաջին հանրապետության խորհրդարանի առաջին նիստը։ Հորիզոնական կարմիրի, կապույտի ու նարնջագույնի համադրությամբ կազմված…
Հայ արվեստաբանության հիմնադրման ակունքներում կանգնած մտավորական գործիչներից Գարեգին Լևոնյանը Առաջին հանրապետության տարիներին Մշակի էջերում ազգային մշակութային հարցերին զուգահեռ հանդես էր գալիս նաև ներկայի քաղաքական խնդիրներին առնչվող հոդվածներով։ 1918 թվականին…
Ներկայացվող վավերագիրը հայ արվեստաբանության՝ որպես գիտության կայացման ակունքներում կանգնած արվեստաբան Գարեգին Լևոնյանի՝ Թիֆլիսի Մշակ թերթում տպագրված «Կուլտուրական գործունէութիւն Հայաստանում» վերնագրով հոդվածն է։ Ազգային անկախության հաստատմամբ իբրև հեռանկար ունենալով ազգային…
1918-ին անկախ պետականության հռչակմամբ զարգացած մշակույթի գոյությունը կապվեց հայերի՝ քաղաքակիրթ ազգերի շարքում սեփական տեղն ունենալու նվիրական երազանքի հետ՝ գրավական դառնալով միաժամանակ հայության քաղաքական ինքնուրույնության։ Այս շրջանակում են դիտելի նաև…
1920-ին խորհրդային կարգերի հաստատմամբ Հայաստանը բռնեց կոմունիստական հասարակություն ստեղծելու ճանապարհը։ Հայաստանի խորհրդայնացումն, այդուհանդերձ, արդեն իսկ կանխորոշում էր խորհրդային արդիականացման նախագծերի և Հայաստանի իրապես անմխիթար դրության միջև լարումները։ Այդ լարումն…
Հայ պատմաբանության մեջ ստալինիզմի թողած հետքը թերևս անշրջանցելի է։ Դրա հետևանք են նաև արդի քաղաքական մտքում խորհրդահայ հակազգային կամ հակախորհրդային ազգային գերիշխող գնահատականները։ Այս գնահատականները, տեղական ազգային և խորհրդային…
Ստորև ներկայացվող վավերագիրը Խորհրդային Հայաստանի լուսավորության ժողովրդական առաջին կոմիսար, պատմաբան Աշոտ Հովհաննիսյանի ուշագրավ այն հոդվածներից է, որոնք նվիրված են Հայաստանի խորհրդայնացման պատմությանը։ Խորհրդային Հայաստանի եռամյա տարեդարձը առիթ է պատմաբանի…
Հայաստանի անկախության հռչակումից հետո՝ 1918 թվականի հունիսին, Թիֆլիսի Հայոց ազգային խորհուրդը դաշնակցական գործիչ Հովհաննես Քաջազնունուն վստահում է կառավարություն կազմելու խնդիրը։ Քաջազնունու կուսակցությունը՝ Դաշնակցությունը, ծնունդ առնելով դարադարձի քաղաքական խմորումների, մասնավորապես՝…
Նախաբան ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ Ալեքսանդր Մարտունի Նախաբան Հայաստանի պետական անկախությունը չի եղել ինչպես դարադարձին ձևավորված հայ ազգային կուսակցություններից մեծ մասի ծրագրերում, այնպես էլ 20-րդ դարասկզբի հայ քաղաքական մտքի օրակարգում, մի օրակարգ,…
Նախաբան Նախաբան [[/footnotesection]] [[/footnotesection]] [[/footnotesection]]
Անդրկովկասում հայկական ինքնուրույն պետականություն ունենալու գաղափար չի եղել ո՛չ դարադարձին ձևավորված հայ ազգային կուսակցությունների և ո՛չ էլ 20-րդ դարասկզբի հայ քաղաքական մտքի օրակարգում։ Անկախության կամ ազգային ինքնուրույնության գաղափարները կապվել…
