Մարտական նահատակը՝ «ազգային սրբապատկեր». Վարդան Մամիկոնյան
Ներածություն .... ամեն մի հայ նկարիչ, ով անդրադառնում է Ավարայրի թեմային, իրեն զգում է Վարդանի զինվորներից մեկը …. մենք՝ նկարիչներս, կուզենայինք, որ մեր գործերը նայելիս ճիշտ մեզ…
Վարդան Մամիկոնյան և Վասակ Սյունի. Հովհաննես Պատկանյանի աշխատանքները
Վարդան Մամիկոնյանի՝ մեզ համար ճանաչելի պատկերը ունի իր անհամար տարբերակները և դրանցով այնքան ծանոթ է ամեն հայի, որ ասես կտրվել է իր նախնական տարբերակից, դրա ստեղծման պատմական պահից…
Եղբոր դիմանկարը՝ սրբերով շրջապատված. Ռափայել և Հովհաննես Պատկանյաններ
19-րդ դարի երկրորդ կեսին արևելահայ շրջաններում նկարիչն՝ իբրև մասնագետ դեռ չուներ սոցիալապես հաստատված իր տեղը։ Թերևս այդ է պատճառը, որ Մոսկվայի նկարչական ուսումնարանի և Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի միջոցով…
Հայ նկարիչը՝ Վարդանի զինվոր. Էդուարդ Իսաբեկյանի ելույթը
2001 թվականին՝ Հայաստանի երրորդ հանրապետության հիմնադրման տասներորդ տարում, պետական բարձր մակարդակով նշվում էր Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելու 1700-ամյակն ու Ավարայրի ճակատամարտի 1550-ամյակը։ Տոնակատարությունների շրջանակում իրականացված «Ավարայր 1550»…
Պատկանյան ընտանիքի «գործնական տաղանդը». նկարիչ Հովհաննես Պատկանյան
1800-ականների երկրորդ կեսին հայ ազգային-քաղաքական բանաստեղծության առաջնեկներից, աշխարհաբար լեզվի կայացման գործնական պաշտպան, ազգային կրթության ու լուսավորության ջատագով գործիչ Ռափայել Պատկանյանը Պետերբուրգում տպագրատուն ուներ։ Այստեղ էին հրատարակվում իր գրական ժառանգության…
Արևելահայ արդիության շերտերում թաթախված. Հովհաննես Քաթանյանցի սուրբ Վարդանը
Արևելահայաստանում արդի նկարչության ի հայտ գալու և հայերի արդիացման ընդլայն գործընթացների ուսումնասիրության մեջ հաճախ հանդիպող կերպար է Հովհաննես Քաթանյանը։ 1840-ականներին Պետերբուրգի արվեստի ակադեմիայում իր ուսումը ստացած այս նկարչը Րաֆֆու…
Արամազդի աչքերով սուրբ նահատակը. Ղևոնդ Ալիշանը նկարագրում է Վարդանին
Հայերի՝ որպես արդի ազգ կայանալու 19-րդ դարի հանգրվանում հայ մտավորականության տարբեր ներկայացուցիչներ վերահառնեցնում էին Եղիշեի Վասն Վարդանայ և հայոց պատերազմին երկն ու դրա հերոս Վարդան Մամիկոնյանին՝ իբրև նահատակ ազգասիրության…
«Գիտուն արուեստական և ճարտար հայոցս ’ի Ռուսաստանեայս». Նազարյանցի նամակն իր նախկին աշակերտ Ներսիսյանին
1846 թվականին նկարիչ Ստեփանոս Ներսիսյանը Պետերբուրգում մոտ տաս տարվա դեգերումներից հետո վերադառնում է կովկասահայության մշակութային կենտրոնը՝ Թիֆլիս։ Այս մասին լուր առնելով՝ Ներսիսյան դպրոցում իր պատանեկության ուսուցիչ, հայ լուսավորական անդրանիկ…
«Սուրբ գործը» գլուխ բերելու ճանապարհը. Աբովյանը նամակ է գրում Գեորգ Պարրոտին
1830-ականների կեսին հայ լուսավորական մտքի առաջամարտիկ Խաչատուր Աբովյանը և հայ արդի նկարչության նախահայրը համարվող Ստեփանոս Ներսիսյանը մի ուշագրավ հանդիպում են ունենում Պետերբուրգում։ Դորպատի համալսարանը նոր ավարտած, դեռևս Էջմիածնի հոգևոր…
Հերոսականություն և պետականություն. Վարդան Մամիկոնյանի պատկերը
Ամեն մի հայ նկարիչ, ով անդրադառնում է Ավարայրի թեմային, իրեն զգում է Վարդանի զինվորներից մեկը …. Մենք նկարիչներս, կուզենայինք, որ մեր գործերը նայելիս ճիշտ մեզ նման իրենց Վարդանանց շարքերում…
Հայ արդի նկարչության ծագումը և սուրբ Վարդան Մամիկոնյանը
Երևանի փողոցներում այսօր հաճախ կարելի է հանդիպել գրպանի սրբապատկեր վաճառող մուրացիկների։ Այս պատկերները բազմազան են իրենց ծագմամբ. սրանց շարքում լինում են ոչ միայն հայ եկեղեցում ավանդաբար օգտագործվող, այլև կաթոլիկ…
Վարդան Մամիկոնյանի պատկերի ծննդաբանությունը. Երվանդ Քոչար
Վարդան Մամիկոնյանի ձիարձանը Երևանում բացվեց 1975 թվականին՝ դրա գեղարվեստական լուծումների մասին ընդլայն խոսակցությունների տեղիք տալով։ Սրանից մի տասնամյակ և ավել անց՝ 1992 թվականին, երբ Հայաստանը՝ իբրև անկախ հանրապետություն, Արցախյան…
Շուշիի հասարակության «սուրբ ուխտը». Ստեփանոս Ներսիսյանը դիմում է հանրային նամակով
1857-1865 թվականներին նկարիչ Ստեփանոս Ներսիսյանն իր գործունեությունը ծավալում էր Շուշիում։ Այստեղ ժամանելով իբրև Շուշիի հայոց թեմական դպրոցի նկարչություն առարկայի ուսուցիչ՝ արդի հայ նկարչության առաջնեկ գործիչն ակտիվորեն մասնակցում էր քաղաքի…
«Գեղեցիկ արվեստները»՝ արևելցու լուսավորման հաստատ ճանապարհ. Խաչատուր Աբովյանի նամակը Վասիլի Ժուկովսկուն
1835 թվականին Խաչատուր Աբովյանն իր դորպատյան կրթությունն ավարտելուց հետո Պետերբուրգում էր։ Նորավարտ լուսավորիչ հոգևորականն այստեղ հանգրվանել էր Արևելահայաստանում դպրոցական-կրթական հաստատություններ հիմնելու համար միջոցներ հայայթելու և իր լուսավորական գործունեությանն օժանդակ…
Սրբազան պատերազմ և ստալինյան պետականություն. Դերենիկ Դեմիրճյանի Եղիշեն 1940-ականներին
Ներածություն 1992 թվականի օգոստոսին Հայաստանի Հանրապետության նորաստեղծ բանակի պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանը Արցախյան առաջին պատերազմի ճակատում ստեղծված ճգնաժամը հաղթահարելու համար մարտակոչ հնչեցրեց. Բոլոր կամավորականներին, իմ հրաշալի ընկերներին խնդրում…
«Ազգային սահմանափակության» և «ազգային ձևի» միջև. Դեմիրճյանը՝ Վարդանանքը խմբագրելու խնդրի առաջ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը հաղթելուց հետո ստալինյան համակարգը նոր «պայքարի և հաղթանակի» ծրագիր էր առաջարկում՝ առաջ քաշելով չորրորդ հնգամյա պլանը։ Մշակույթի և արվեստի ոլորտում նոր հնգամյակի անելիքները 1946 թվականին ուղենշեց…
«Նացիոնալիստական վտանգավոր տենդենցները» մերկացնելու Արամայիս Կարապետյանի փորձը
1946 թվականին՝ Համաշխարհային պատերազմի հաղթանակից անմիջապես հետո, խորհրդային գրականության և արվեստի ոլորտում մեկնարկեց գաղափարական թերությունները սուր ինքնաքննադատությամբ շտկելու փուլը։ Սրա սկիզբը դրեց Անդրեյ Ժդանովը նույն թվականի իր «պատմական» համարվող…
Վարդանանց պատկերը Համաշխարհային պատերազմի և հետպատերազմյան տարիներին. Էդուարդ Իսաբեկյանի նկարազարդումները
Էդուարդ Իսաբեկյանն իր ստեղծագործության մեջ Դերենիկ Դեմիրճյանի Վարդանանք պատմավեպի մոտիվներին մի քանի անգամ և մի քանի տարբեր միջնոցներով է անդրադարձել։ Նկարիչն ունի բուն վեպի նկարազարդման գրաֆիկական մի քանի շարքեր՝…
Վարդանանքը կրոնական շերտերից մաքրելու ճանապարհին. Վաչե Նալբանդյանի քննադատությունը
Դերենիկ Դեմիրճյանի Վարդանանք պատմավեպի առաջին հատորը լույս տեսավ Հայրենական պատերազմի ամենաթեժ օրերին՝ 1943 թվականին։ 1946-ին երկրորդ հատորի հրատարակումն արդեն համընկավ պատերազմից հետո նոր թափ առած «իդեոլոգիական պայքարն ուժեղացնելու», «բոլշևիկյան…
Անողոք ինքնաքննադատության հնգամյակը. Դեմիրճյանի ելույթը Հայրենականի օրերի գրականության մասին
Համաշխարհային պատերազմի հաղթանակից հետո՝ 1946 թվականի օգոստոսին Խորհրդային Միությունում ընդունվեց առաջիկա տարիների «ժողովրդական տնտեսության վերականգնման և զարգացման հնգամյա պլանը»։ Պատերազմի տարիներին կապիտալիստական երկրների՝ հատկապես Բրիտանիայի և Ամերիկայի հետ դաշնակցությունը,…
Ղևոնդյանց ոգին Հայրենական պատերազմում. Էջմիածին ամսագրի քարոզը
1940-ականներից Խորհրդային միությունում քրիստոնեական եկեղեցիների հանդեպ ճնշումների աստիճանական թուլացում ենք նկատում։ Հայրենական պատերազմի տարիներին այս դինամիկան վերաճում է ընդհուպ մինչև զգուշավոր համագործակցության։ Սրա մի նշան կարելի է դիտել այն,…
Ձևով ազգային, բովանդակությամբ սոցիալիստական. Էդուարդ Թոփչյանի ելույթը
1920-ականներից Խորհրդային Միությունում սկիզբ առած նոր՝ պրոլետարական արվեստի բնույթի շուրջ բուռն բանավեճերը ստալինյան 1930-ականների կեսերին արդեն վերևից պարտադրված խիստ որոշակի պատասխան ստացան։ Սոցիալիստական ռեալիզմն էր արվեստի միակ ընդունելի չափանիշների…
Ժողովուրդը՝ բանաստեղծի ձայնով ճշմարտությունը վկայող ատյան. Դերենիկ Դեմիրճյանի Եղիշեն
19-րդ դարի վերջին նոր ձևավորվող արդի հայագիտության մեջ առանցքային տեղ սկսեց զբաղեցնել հայ գրականության ոսկեդարը համարվող հինգերորդ դարի մատենագիրների անունով մեզ հասած մատյանների քննությունը։ Քննադատական գիտության թափ առնող այս…
Ժողովրդի սերը՝ երկնային դրախտ. Վարդան Մամիկոնյանը ֆաշիստների դեմ ռազմաճակատում
1941 թվականին Խորհրդային Միության վրա Ֆաշիստական Գերմանիայի հարձակումից հետո խորհրդային կյանքի բոլոր ասպարեզները ֆաշիզմի դեմ բացեցին կռվի իրենց ճակատը։ «Հայրենական» անունը ստացած այս պատերազմի մեկնարկից ամիսներ անց ՍՍՌՄ գիտությունների…
Նահատակ ժողովուրդը՝ միաբան ուժ. Վարդանանքի առաջին հրատարակությունը
1943 թվականին՝ Ֆաշիստական Գերմանիայի դեմ Խորհրդային Միության մղած պատերազմի շիկացած պահին, Խորհրդային Հայաստանում լույս է տեսնում Դերենիկ Դեմիրճյանի Վարդանանք պատմավեպի առաջին հատորը. «… և քանի որ մեր ժողովուրդը դուրս…
Վարդան Մամիկոնյանը Երկրորդ համաշխարհայինի մեկնարկին․ Մկրտիչ Մկրյանի պատմությունը
1941 թվականին ֆաշիստական Գերանիան հարձակվեց Խորհրդային Միության վրա։ Միության բոլոր հանրապետություններում՝ այդ թվում և Խորհրդային Հայաստանում սկսվեց ոչ միայն ռազմական, այլև պետական և հասարակական մյուս ոլորտների ուժերի գերլարում՝ հանուն…
Սարդարապատը՝ նոր Ավարայր. Վազգեն Առաջինի ուղերձը
Դեռևս 1950-ականների կեսից Խրուշչովյան Ձնհալով Խորհրդային Միությունում սկսվեց չափավոր ապաստալինացման քաղաքականություն։ Ընդհանուր կառավարման համակարգի մեծամասշտաբ փոփոխությունների հետ մեկտեղ Միության կազմում ընդգրկված հանրապետություններին սա հնարավորություն տվեց խոսելու իրենց ազգային հարցերից,…
Ավարայրի ճակատամարտը՝ պետության հիմքում. հայ գրագետի սուրբն ու ժողովրդի դյուցազունը
Ներածություն 2001 թվականին՝ Հայաստանի երրորդ հանրապետության հիմնադրման տասներորդ տարում, պետական բարձր մակարդակով նշվում էր Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելու 1700-ամյակը։ Նույն այս տարում էր լրանում նաև Ավարայրի ճակատամարտի…
Հայերի արդիացման պահը՝ հայ թատրոնի բեմում. Հենրիկ Հովհաննիսյանի զեկույցը
Հենրիկ Հովհաննիսյանը մեկն է 1960-70-ականներին ասպարեզ իջած այն խորհրդահայ արվեստաբաններից, ովքեր ազգային մշակույթի նոր թափ առած վերարծարծումը կապում էին խորհրդային միությունում հասանելի եվրոպական արդիասեր արվեստաբանության ձեռքբերումներին։ Արվեստաբանների այս շրջանակն…
Ազգային պատարագ. Վարդանանց տոնը Նոր Ջուղայում
Ամեն տարի Բուն Բարեկենդանին նախորդող հինգշաբթի օրը հայ եկեղեցու կանոնի համաձայն նշվում է Վարդանանց նահատակների հիշատակման օրը։ Այս տոնը կանոնացրել է ութերորդ դարում Հովհաննես Օձնեցի կաթողիկոսը։ Հայերի արդիացման 19-րդ…