Նախաբան Ղազարոս Աղայան Նախաբան Մասնավոր սեփականության խնդիրը դեռ վաղարդի ժամանակներից եվրոպական լուսավորիչների համար առանցքային տեղ է զբաղեցրել պետության քննարկումներում։ Հայ լուսավորիչները, իրենց հերթին, նույնպես անդրադարձել են այս հարցին, երբ…
Միապետի ինչպիսի՞ պատկեր է տալիս 19-րդ դարասկզբի հայ կերպարվեստը: 1800-ականների սկզբներին ռուս-պարսկական պատերազմում Ռուսական կայսրության հաղթանակն ուղենշում էր նրա տիրապետությունը Վրաստանի տարածքում, որտեղ գործում էր Հովնաթանյան նկարիչների ընտանիքը: Մասնավորապես…
19-րդ դարի առաջին կեսին ռուս-պարսկական պատերազմներում հաղթանակած Ցարական Ռուսաստանն իր տիրապետությունն էր հաստատում վրացաբնակ և հայաբնակ մի շարք վայրերում: Ստեղծվել էր քաղաքական նոր դրություն, որը հայ մտավորականության շրջանակում ըմբռնվում…
1988-ին Հայաստանի անկախությունը չի եղել Ղարաբաղ կոմիտեի և ՀՀՇ ղեկավարների քաղաքական օրակարգում։ Վերջիններիս առաջնահերթ և գերիշխող նպատակը Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորումն էր։ Անկախությունը Ղարաբաղյան խնդրի լուծման միջոց էր,…
Հայաստանի երրորդ հանրապետության հիմնադիր ղեկավարները, ելնելով 1988-ի հեղափոխական շարժումներից, անկախությունը Լեռնային Ղարաբաղը Ադրբեջանի կազմից դուրս բերելու և Հայաստանի հետ միավորելու գործոն են ըմբռնել։ Այսպես Հայաստանի Հանրապետության հիմնադրումը կապվել է…
1988 թվականի փետրվարի 20-ին սկզբնավորվեց Ղարաբաղյան Շարժումը՝ ԼՂԻՄ-ը Ադրբեջանի կազմից դուրս բերելու և Հայաստանի հետ վերամիավորելու քաղաքական նպատակով։ Շարժման տարբեր շրջափուլերում այս նպատակի իրագործման ուղիները թեև փոփոխվել են, բայց…
Վարդան Մամիկոնյանի ձիարձանը Երևանում բացվեց 1975 թվականին՝ դրա գեղարվեստական լուծումների մասին ընդլայն խոսակցությունների տեղիք տալով։ Սրանից մի տասնամյակ և ավել անց՝ 1992 թվականին, երբ Հայաստանը՝ իբրև անկախ հանրապետություն, Արցախյան…
1857-1865 թվականներին նկարիչ Ստեփանոս Ներսիսյանն իր գործունեությունը ծավալում էր Շուշիում։ Այստեղ ժամանելով իբրև Շուշիի հայոց թեմական դպրոցի նկարչություն առարկայի ուսուցիչ՝ արդի հայ նկարչության առաջնեկ գործիչն ակտիվորեն մասնակցում էր քաղաքի…
1835 թվականին Խաչատուր Աբովյանն իր դորպատյան կրթությունն ավարտելուց հետո Պետերբուրգում էր։ Նորավարտ լուսավորիչ հոգևորականն այստեղ հանգրվանել էր Արևելահայաստանում դպրոցական-կրթական հաստատություններ հիմնելու համար միջոցներ հայայթելու և իր լուսավորական գործունեությանն օժանդակ…
Այսօր հայ իրականության մեջ Ղազարոս Աղայանն առավելապես հիշվում է իբրև 19-րդ դարի լուսավորիչ, մանկավարժ ու հեքիաթագիր։ Սակայն 1890-ականներից, Աղայանը վարել է նաև ակտիվ հասարակական-քաղաքական գործունեություն, հարել հնչակյան կուսակցությանը, որն…
19-րդ դարի հայ քաղաքական մտքի ուսումնասիրության տեսանկյունից արժեքավոր է Ղազարոս Աղայանի կուսակցական գործունեությունը։ Վերջինս, ներգրավված է եղել ազատագրության և անգամ անկախ պետականության խնդիր դնող հնչակյան կուսակցության գործունեության մեջ և…
19-րդ դարի վերջի հայ ազգային կուսակցություններին միավորող կետերից մեկն այն էր, որ դրանք հենվել են նախընթաց շրջանների հայ լուսավորիչների քաղաքականության ու պետության ըմբռնումների վրա` փորձելով դրանք կյանքի կոչել։ Լուսավորական…
1967-ին Հովհաննիսյանի՝ հրատարակման ներկայացված Ուրվագծեր 19-րդ դարի երկրորդ կեսի արևելահայ հասարակական հոսանքների և հայ ազգային-քաղաքական կուսակցությունների պատմության հատորը հայտնվեց գիտական ու քաղաքական քննադատության նշանակետում: Վերանայելով դեռևս 1920-ականների վերջին հաստատված…
1967-ին գրված Աշոտ Հովհաննիսյանի Ուրվագծեր 19-րդ դարի երկրորդ կեսի արևելահայ հասարակական հոսանքների և ազգային քաղաքական կուսակցությունների պատմության հատորը Գիտությունների ակադեմիայի Պատմության ինստիտուտին հրատարակման ներկայացվելուց հետո դարձավ քաղաքական ու գիտական…
Աշոտ Հովհաննիսյանը Գիտությունների ակադեմիայի Պատմության ինստիտուտի Նոր բաժնին հրատարակման ներկայացրեց իր Ուրվագծեր 19-րդ դարի երկրորդ կեսի արևելահայ հասարակական հոսանքների և ազգային քաղաքական կուսակցությունների պատմության հատորը 1967 թվականին: Թեպետ աշխատության…
(2025-2026) Մշակույթ և արդիականացում նախագծի հայեցակարգ Մշակույթ և արդիականացում նախագծի ուղենշային տեքստեր 1 Մշակույթ և արդիականացում նախագծի ուղենշային տեքստեր 2 Պետությունը բաղձանքի և կենցաղի միջև․ հայեցակարգ Վարդան…
Գիտաժողովը տարբեր դիտանկյուններից քննում է արդի պետականության ընկալումներն ու դրանց պատմական փոխակերպումները՝ կենտրոնանալով հայերի փորձառության վրա, բայց միաժամանակ բացահայտելով այդ փորձառությունը միջազգային համատեքստում։ Ի՞նչ բաղձանքներ են ընկած պետություն…
Ներածություն 1992 թվականի օգոստոսին Հայաստանի Հանրապետության նորաստեղծ բանակի պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանը Արցախյան առաջին պատերազմի ճակատում ստեղծված ճգնաժամը հաղթահարելու համար մարտակոչ հնչեցրեց. Բոլոր կամավորականներին, իմ հրաշալի ընկերներին խնդրում…
Նախաբան Արդյո՞ք քաղաքականությունը պետք է հաշվի նստի այն իրականության հետ, որտեղ գործում է: Առաջին հայացքից հարցն անտեղի կարող է թվալ: Եթե քաղաքականությունը գործադրվում է, ուրեմն դրա գործադրման իրականությունն…
Ներածություն 2024 թվականի մարտի 12-ին Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մամուլի ասուլիսի ընթացքում տարածքային սահմանազատումների այժմեական խնդրի շուրջ հնչեցված հարցի իր քննարկումը բացում է Հայաստանի Հանրապետության քարտեզի ցուցադրությամբ:…
Նախաբան Փիլիսոփայությունն ընդհանրապես լուծումներ չի առաջարկում այն խնդիրներին, որոնց բախվում ենք, այլ հարցեր է բարձրացնում դրանց վերաբերյալ ու այդկերպ թույլ տալիս դրանք տեսնել անսպասելի անկյուններից։ Մի առումով կարելի…
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը հաղթելուց հետո ստալինյան համակարգը նոր «պայքարի և հաղթանակի» ծրագիր էր առաջարկում՝ առաջ քաշելով չորրորդ հնգամյա պլանը։ Մշակույթի և արվեստի ոլորտում նոր հնգամյակի անելիքները 1946 թվականին ուղենշեց…
1778 թվականին Վենետիկում, Հնդկաստանի Մադրաս քաղաքում գործող վաճառական Շահամիր Շահամիրյանի պատվերով լույս է տեսնում Հայաստանը ուրվագծող քարտեզը՝ Աշխարհացոյց Հայաստանեայցը: Քարտեզն առանձնահատուկ է ոչ միայն հայկական պատմական տեղավայրերի և հարակից…
1922 թվականին Երևանում լույս տեսնող Նորք ամսագրի առաջին համարում հրապարակախոս, հայագետ, պատմաբան Թադևոս Ավդալբեգյանի Հայ ազատագրական շարժման յերկու հոսանք XVIII դարի վերջերում հոդվածին կից ընթերցողին է ներկայացվում հետաքրքրական մի…
1797 թվականի նոյեմբերի 20-ին վրաց թագավոր Հերակլ երկրորդը վավերացնում է իր երկրի սահմանների հարավը զբաղեցնող Գուգարաց աշխարհը՝ Լոռի քաղաքով, հնդկաստանաբնակ վաճառական Շահամիր Շահամիրյանին շնորհելու վերաբերյալ հրովարտակը: Վերջինս դեռևս 1790…
Հայաստանի խորհրդայնացման եռամյա տարելիցին նվիրված Խորհրդային Հայաստան թերթի՝ 1923 թվականի նոյեմբերի 29-ի հատուկ համարը բացվում է նկարիչ Հակոբ Կոջոյանի՝ Խորհրդային Հայաստանի եռամյա պատմությունը ներկայացնող գրաֆիկական աշխատանքով։ Խորհրդային Հայաստանի պաշտոնական…
1946 թվականին՝ Համաշխարհային պատերազմի հաղթանակից անմիջապես հետո, խորհրդային գրականության և արվեստի ոլորտում մեկնարկեց գաղափարական թերությունները սուր ինքնաքննադատությամբ շտկելու փուլը։ Սրա սկիզբը դրեց Անդրեյ Ժդանովը նույն թվականի իր «պատմական» համարվող…
Ավանդաբար հայ քաղաքական միտքը ոգեշնչված է եղել ֆրանսիական լուսավորական իդեալներով և դրանց հետագա գերմանական ու ռուսական վերամեկնաբանություններով։ Պետությունն ու քաղաքականությունն ընկալելու մեր լուսավորիչների եղանակը փիլիսոփայորեն բնորոշելու տեսանկյունից առանցքային է…
Մեզանում լուսավորական քաղաքական մտքի վառ արտահայտված առանձնահատկություններից է դրա հոգևոր-կրոնական իմաստավորումը։ Հայ լուսավորիչները քաղաքականության հիմքում տեսել են բարոյական գաղափարների համաձայան ապրելու հանձնառությունը. հանձնառություն, որը մարդուն վեր է բարձրացնում իր…
