Ղազարոս Աղայանի «Բաժանություն» վիպակը, որպես սեփականության՝ քաղաքական խնդրին մոտենալու մի փորձ

   Նախաբան Ղազարոս Աղայան Նախաբան Մասնավոր սեփականության խնդիրը դեռ վաղարդի ժամանակներից եվրոպական լուսավորիչների համար առանցքային տեղ է զբաղեցրել պետության քննարկումներում։ Հայ լուսավորիչները, իրենց հերթին, նույնպես անդրադարձել են այս հարցին, երբ…

Կարդալ ավելինՂազարոս Աղայանի «Բաժանություն» վիպակը, որպես սեփականության՝ քաղաքական խնդրին մոտենալու մի փորձ

Աստծու գառան պատկերը՝ որպես Արշակունի Տրդատի թագավորության խորհրդանիշ

  Միապետի ինչպիսի՞ պատկեր է տալիս 19-րդ դարասկզբի հայ կերպարվեստը: 1800-ականների սկզբներին ռուս-պարսկական պատերազմում Ռուսական կայսրության հաղթանակն ուղենշում էր նրա տիրապետությունը Վրաստանի տարածքում, որտեղ գործում էր Հովնաթանյան նկարիչների ընտանիքը: Մասնավորապես…

Կարդալ ավելինԱստծու գառան պատկերը՝ որպես Արշակունի Տրդատի թագավորության խորհրդանիշ

Պատմության՝ որպես գիտության ըմբռնումը. Սերովբե վարդապետի Ծաղիկ գիտութեանց գիրքը

  19-րդ դարի առաջին կեսին ռուս-պարսկական պատերազմներում հաղթանակած Ցարական Ռուսաստանն իր տիրապետությունն էր հաստատում վրացաբնակ և հայաբնակ մի շարք վայրերում: Ստեղծվել էր քաղաքական նոր դրություն, որը հայ մտավորականության շրջանակում ըմբռնվում…

Կարդալ ավելինՊատմության՝ որպես գիտության ըմբռնումը. Սերովբե վարդապետի Ծաղիկ գիտութեանց գիրքը

Պատկեր՝ թողարկված Հայաստանի անկախության ութերորդ տարելիցի առիթով

  1988-ին Հայաստանի անկախությունը չի եղել Ղարաբաղ կոմիտեի և ՀՀՇ ղեկավարների քաղաքական օրակարգում։ Վերջիններիս առաջնահերթ և գերիշխող նպատակը Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորումն էր։ Անկախությունը Ղարաբաղյան խնդրի լուծման միջոց էր,…

Կարդալ ավելինՊատկեր՝ թողարկված Հայաստանի անկախության ութերորդ տարելիցի առիթով

ՀՀ Գերագույն խորհրդի որոշումը ԼՂՀ-ում ստեղծված իրավիճակի մասին

  Հայաստանի երրորդ հանրապետության հիմնադիր ղեկավարները, ելնելով 1988-ի հեղափոխական շարժումներից, անկախությունը Լեռնային Ղարաբաղը Ադրբեջանի կազմից դուրս բերելու և Հայաստանի հետ միավորելու գործոն են ըմբռնել։ Այսպես Հայաստանի Հանրապետության հիմնադրումը կապվել է…

Կարդալ ավելինՀՀ Գերագույն խորհրդի որոշումը ԼՂՀ-ում ստեղծված իրավիճակի մասին

«Արցախը չի մոռացվել, Հայաստանն է մոռացվել». Վանո Սիրադեղյանը՝ անկախության մասին

  1988 թվականի փետրվարի 20-ին սկզբնավորվեց Ղարաբաղյան Շարժումը՝ ԼՂԻՄ-ը Ադրբեջանի կազմից դուրս բերելու և Հայաստանի հետ վերամիավորելու քաղաքական նպատակով։ Շարժման տարբեր շրջափուլերում այս նպատակի իրագործման ուղիները թեև փոփոխվել են, բայց…

Կարդալ ավելին«Արցախը չի մոռացվել, Հայաստանն է մոռացվել». Վանո Սիրադեղյանը՝ անկախության մասին

Վարդան Մամիկոնյանի պատկերի ծննդաբանությունը. Երվանդ Քոչար

  Վարդան Մամիկոնյանի ձիարձանը Երևանում բացվեց 1975 թվականին՝ դրա գեղարվեստական լուծումների մասին ընդլայն խոսակցությունների տեղիք տալով։ Սրանից մի տասնամյակ և ավել անց՝ 1992 թվականին, երբ Հայաստանը՝ իբրև անկախ հանրապետություն, Արցախյան…

Կարդալ ավելինՎարդան Մամիկոնյանի պատկերի ծննդաբանությունը. Երվանդ Քոչար

Շուշիի հասարակության «սուրբ ուխտը». Ստեփանոս  Ներսիսյանը դիմում է հանրային նամակով

  1857-1865 թվականներին նկարիչ Ստեփանոս Ներսիսյանն իր գործունեությունը ծավալում էր Շուշիում։ Այստեղ ժամանելով իբրև Շուշիի հայոց թեմական դպրոցի նկարչություն առարկայի ուսուցիչ՝ արդի հայ նկարչության առաջնեկ գործիչն ակտիվորեն մասնակցում էր քաղաքի…

Կարդալ ավելինՇուշիի հասարակության «սուրբ ուխտը». Ստեփանոս  Ներսիսյանը դիմում է հանրային նամակով

«Գեղեցիկ արվեստները»՝ արևելցու լուսավորման հաստատ ճանապարհ. Խաչատուր Աբովյանի նամակը Վասիլի Ժուկովսկուն

  1835 թվականին Խաչատուր Աբովյանն իր դորպատյան կրթությունն ավարտելուց հետո Պետերբուրգում էր։ Նորավարտ լուսավորիչ հոգևորականն այստեղ հանգրվանել էր Արևելահայաստանում դպրոցական-կրթական հաստատություններ հիմնելու համար միջոցներ հայայթելու և իր լուսավորական գործունեությանն օժանդակ…

Կարդալ ավելին«Գեղեցիկ արվեստները»՝ արևելցու լուսավորման հաստատ ճանապարհ. Խաչատուր Աբովյանի նամակը Վասիլի Ժուկովսկուն

Մանկավարժությունն ու կուսակցական աշխատանքը Ղազարոս Աղայանի գործունեության մեջ

  Այսօր հայ իրականության մեջ Ղազարոս Աղայանն առավելապես հիշվում է իբրև 19-րդ դարի լուսավորիչ, մանկավարժ ու հեքիաթագիր։ Սակայն 1890-ականներից, Աղայանը վարել է նաև ակտիվ  հասարակական-քաղաքական գործունեություն, հարել հնչակյան կուսակցությանը, որն…

Կարդալ ավելինՄանկավարժությունն ու կուսակցական աշխատանքը Ղազարոս Աղայանի գործունեության մեջ

Ղազարոս Աղայանը՝ Հնչակյան կուսակցության Թիֆլիսի մասնաճյուղի ղեկավա՞ր

  19-րդ դարի հայ քաղաքական մտքի ուսումնասիրության տեսանկյունից արժեքավոր է Ղազարոս Աղայանի կուսակցական գործունեությունը։ Վերջինս, ներգրավված է եղել ազատագրության և անգամ անկախ պետականության խնդիր դնող հնչակյան կուսակցության գործունեության մեջ և…

Կարդալ ավելինՂազարոս Աղայանը՝ Հնչակյան կուսակցության Թիֆլիսի մասնաճյուղի ղեկավա՞ր

Վկայություններ Հնչակյան կուսակցության մեջ Ղազարոս Աղայանի ներգրավվածության վերաբերյալ

  19-րդ դարի վերջի հայ ազգային կուսակցություններին միավորող կետերից մեկն այն էր, որ դրանք հենվել են նախընթաց շրջանների հայ լուսավորիչների քաղաքականության ու պետության ըմբռնումների վրա` փորձելով դրանք կյանքի կոչել։ Լուսավորական…

Կարդալ ավելինՎկայություններ Հնչակյան կուսակցության մեջ Ղազարոս Աղայանի ներգրավվածության վերաբերյալ

Շահումյանի «խորատեսությունը» Աշոտ Հովհաննիսյանի պատմաբանական հայացքի ներքո

  1967-ին Հովհաննիսյանի՝ հրատարակման ներկայացված Ուրվագծեր 19-րդ դարի երկրորդ կեսի արևելահայ հասարակական հոսանքների և հայ ազգային-քաղաքական կուսակցությունների պատմության հատորը հայտնվեց գիտական ու քաղաքական քննադատության նշանակետում: Վերանայելով դեռևս 1920-ականների վերջին հաստատված…

Կարդալ ավելինՇահումյանի «խորատեսությունը» Աշոտ Հովհաննիսյանի պատմաբանական հայացքի ներքո

Աշոտ Հովհաննիսյանի «գիտական որոնումների հանրագումարը». Ուրվագծերի առթիվ գրված Դերենիկ Մուրադյանի գրախոսականը

  1967-ին գրված Աշոտ Հովհաննիսյանի Ուրվագծեր 19-րդ դարի երկրորդ կեսի արևելահայ հասարակական հոսանքների և ազգային քաղաքական կուսակցությունների պատմության հատորը Գիտությունների ակադեմիայի Պատմության ինստիտուտին հրատարակման ներկայացվելուց հետո դարձավ քաղաքական ու գիտական…

Կարդալ ավելինԱշոտ Հովհաննիսյանի «գիտական որոնումների հանրագումարը». Ուրվագծերի առթիվ գրված Դերենիկ Մուրադյանի գրախոսականը

«Ճիշտ և ճիշտ 1928 թ. և 1930-ական թվականների որոշումների ոգով». Նորայր Սարուխանյանի հուշերը Աշոտ Հովհաննիսյանի Ուրվագծերի մասին 

  Աշոտ Հովհաննիսյանը Գիտությունների ակադեմիայի Պատմության ինստիտուտի Նոր բաժնին հրատարակման ներկայացրեց իր Ուրվագծեր 19-րդ դարի երկրորդ կեսի արևելահայ հասարակական հոսանքների և ազգային քաղաքական կուսակցությունների պատմության հատորը 1967 թվականին: Թեպետ աշխատության…

Կարդալ ավելին«Ճիշտ և ճիշտ 1928 թ. և 1930-ական թվականների որոշումների ոգով». Նորայր Սարուխանյանի հուշերը Աշոտ Հովհաննիսյանի Ուրվագծերի մասին 

Մշակույթ և արդիականացում բազմագիտակարգ հետազոտական նախագծի Պետությունը բաղձանքի և կենցաղի միջև երկամյա ծրագիր

(2025-2026)     Մշակույթ և արդիականացում նախագծի հայեցակարգ Մշակույթ և արդիականացում նախագծի ուղենշային տեքստեր 1 Մշակույթ և արդիականացում նախագծի ուղենշային տեքստեր 2   Պետությունը բաղձանքի և կենցաղի միջև․ հայեցակարգ Վարդան…

Կարդալ ավելինՄշակույթ և արդիականացում բազմագիտակարգ հետազոտական նախագծի Պետությունը բաղձանքի և կենցաղի միջև երկամյա ծրագիր

Հայկական արդիություններ. պետությունը բաղձանքի և կենցաղի միջև (2024)

    Գիտաժողովը տարբեր դիտանկյուններից քննում է արդի պետականության ընկալումներն ու դրանց պատմական փոխակերպումները՝ կենտրոնանալով հայերի փորձառության վրա, բայց միաժամանակ բացահայտելով այդ փորձառությունը միջազգային համատեքստում։ Ի՞նչ բաղձանքներ են ընկած պետություն…

Կարդալ ավելինՀայկական արդիություններ. պետությունը բաղձանքի և կենցաղի միջև (2024)

Սրբազան պատերազմ և ստալինյան պետականություն. Դերենիկ Դեմիրճյանի Եղիշեն 1940-ականներին

    Ներածություն  1992 թվականի օգոստոսին Հայաստանի Հանրապետության նորաստեղծ բանակի պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանը Արցախյան առաջին պատերազմի ճակատում ստեղծված ճգնաժամը հաղթահարելու համար մարտակոչ հնչեցրեց.  Բոլոր կամավորականներին, իմ հրաշալի ընկերներին խնդրում…

Կարդալ ավելինՍրբազան պատերազմ և ստալինյան պետականություն. Դերենիկ Դեմիրճյանի Եղիշեն 1940-ականներին

Գիտականորեն «ճիշտ», քաղաքականապես «անպատեհ». Աշոտ Հովհաննիսյանի չհրատարակված գրքի շուրջ

    Նախաբան Արդյո՞ք քաղաքականությունը պետք է հաշվի նստի այն իրականության հետ, որտեղ գործում է: Առաջին հայացքից հարցն անտեղի կարող է թվալ: Եթե քաղաքականությունը գործադրվում է, ուրեմն դրա գործադրման իրականությունն…

Կարդալ ավելինԳիտականորեն «ճիշտ», քաղաքականապես «անպատեհ». Աշոտ Հովհաննիսյանի չհրատարակված գրքի շուրջ

Մադրասի խմբակի քաղաքական ծրագիրը և տեսողական մշակույթը. Հայաստանի քարտեզի՝ Աշխարհացոյց Հայաստանեայցի ակունքներում

    Ներածություն 2024 թվականի մարտի 12-ին Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մամուլի ասուլիսի ընթացքում տարածքային սահմանազատումների այժմեական խնդրի շուրջ հնչեցված հարցի իր քննարկումը բացում է Հայաստանի Հանրապետության քարտեզի ցուցադրությամբ:…

Կարդալ ավելինՄադրասի խմբակի քաղաքական ծրագիրը և տեսողական մշակույթը. Հայաստանի քարտեզի՝ Աշխարհացոյց Հայաստանեայցի ակունքներում

Արդարությունը՝ սովորական զգացում, թե՞ արտակարգ հանձնառություն. հայ քաղաքական մտքի հյումական քննադատության փորձ

    Նախաբան Փիլիսոփայությունն ընդհանրապես լուծումներ չի առաջարկում այն խնդիրներին, որոնց բախվում ենք, այլ հարցեր է բարձրացնում դրանց վերաբերյալ ու այդկերպ թույլ տալիս դրանք տեսնել անսպասելի անկյուններից։ Մի առումով կարելի…

Կարդալ ավելինԱրդարությունը՝ սովորական զգացում, թե՞ արտակարգ հանձնառություն. հայ քաղաքական մտքի հյումական քննադատության փորձ

«Ազգային սահմանափակության» և «ազգային ձևի» միջև. Դեմիրճյանը՝ Վարդանանքը խմբագրելու խնդրի առաջ

  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը հաղթելուց հետո ստալինյան համակարգը նոր «պայքարի և հաղթանակի» ծրագիր էր առաջարկում՝ առաջ քաշելով չորրորդ հնգամյա պլանը։ Մշակույթի և արվեստի ոլորտում նոր հնգամյակի անելիքները 1946 թվականին ուղենշեց…

Կարդալ ավելին«Ազգային սահմանափակության» և «ազգային ձևի» միջև. Դեմիրճյանը՝ Վարդանանքը խմբագրելու խնդրի առաջ

1778 թվականի Հայաստանի քարտեզի՝ Աշխարհացոյց Հայաստանեայցի պատկերագրությունը՝ որպես հայկական զինանշանի արդի նախագծի օրինակ

  1778 թվականին Վենետիկում, Հնդկաստանի Մադրաս քաղաքում գործող վաճառական Շահամիր Շահամիրյանի պատվերով լույս է տեսնում Հայաստանը ուրվագծող քարտեզը՝ Աշխարհացոյց Հայաստանեայցը: Քարտեզն առանձնահատուկ է ոչ միայն հայկական պատմական տեղավայրերի և հարակից…

Կարդալ ավելին1778 թվականի Հայաստանի քարտեզի՝ Աշխարհացոյց Հայաստանեայցի պատկերագրությունը՝ որպես հայկական զինանշանի արդի նախագծի օրինակ

Շահամիր Շահամիրյանը՝ «հանրապետական» թե՞ «քաղքենի բուրժուա». Հովհաննիսյանի արձագանքը Ավդալբեգյանին

  1922 թվականին Երևանում լույս տեսնող Նորք ամսագրի առաջին համարում հրապարակախոս, հայագետ, պատմաբան Թադևոս Ավդալբեգյանի Հայ ազատագրական շարժման յերկու հոսանք XVIII դարի վերջերում հոդվածին կից ընթերցողին է ներկայացվում հետաքրքրական մի…

Կարդալ ավելինՇահամիր Շահամիրյանը՝ «հանրապետական» թե՞ «քաղքենի բուրժուա». Հովհաննիսյանի արձագանքը Ավդալբեգյանին

Վրաց Հերակլ երկրորդի՝ 1797 թվականի նոյեմբերի 20-ի հրովարտակը. Շահամիր Շահամիրյանը՝ Լոռվա «իշխան»

  1797 թվականի նոյեմբերի 20-ին վրաց թագավոր Հերակլ երկրորդը վավերացնում է իր երկրի սահմանների հարավը զբաղեցնող Գուգարաց աշխարհը՝ Լոռի քաղաքով, հնդկաստանաբնակ վաճառական Շահամիր Շահամիրյանին շնորհելու վերաբերյալ հրովարտակը: Վերջինս դեռևս 1790…

Կարդալ ավելինՎրաց Հերակլ երկրորդի՝ 1797 թվականի նոյեմբերի 20-ի հրովարտակը. Շահամիր Շահամիրյանը՝ Լոռվա «իշխան»

Հեղափոխվող կյանքն՝ իբրև զգայական ներկայություն. Խորհրդային Հայաստան թերթի գրաֆիկական ձևավորումն ըստ Հակոբ Կոջոյանի

  Հայաստանի խորհրդայնացման եռամյա տարելիցին նվիրված Խորհրդային Հայաստան թերթի՝ 1923 թվականի նոյեմբերի 29-ի հատուկ համարը բացվում է նկարիչ Հակոբ Կոջոյանի՝ Խորհրդային Հայաստանի եռամյա պատմությունը ներկայացնող գրաֆիկական աշխատանքով։ Խորհրդային Հայաստանի պաշտոնական…

Կարդալ ավելինՀեղափոխվող կյանքն՝ իբրև զգայական ներկայություն. Խորհրդային Հայաստան թերթի գրաֆիկական ձևավորումն ըստ Հակոբ Կոջոյանի

«Նացիոնալիստական վտանգավոր տենդենցները» մերկացնելու Արամայիս Կարապետյանի փորձը

  1946 թվականին՝ Համաշխարհային պատերազմի հաղթանակից անմիջապես հետո, խորհրդային գրականության և արվեստի ոլորտում մեկնարկեց գաղափարական թերությունները սուր ինքնաքննադատությամբ շտկելու փուլը։ Սրա սկիզբը դրեց Անդրեյ Ժդանովը նույն թվականի իր «պատմական» համարվող…

Կարդալ ավելին«Նացիոնալիստական վտանգավոր տենդենցները» մերկացնելու Արամայիս Կարապետյանի փորձը

Բնափիլիսոփայական մոտեցումն՝ իբրև արդի քաղաքական մտքի քննադատության հնարավորություն

  Ավանդաբար հայ քաղաքական միտքը ոգեշնչված է եղել ֆրանսիական լուսավորական իդեալներով և դրանց հետագա գերմանական ու ռուսական վերամեկնաբանություններով։ Պետությունն ու քաղաքականությունն ընկալելու մեր լուսավորիչների եղանակը փիլիսոփայորեն բնորոշելու տեսանկյունից առանցքային է…

Կարդալ ավելինԲնափիլիսոփայական մոտեցումն՝ իբրև արդի քաղաքական մտքի քննադատության հնարավորություն

Քաղաքականության նպատակը․ կյանքի սովորական ընթացքից վեր բարձրանա՞լ, թե՞ դրա ներսում ապրել

  Մեզանում լուսավորական քաղաքական մտքի վառ արտահայտված առանձնահատկություններից է դրա հոգևոր-կրոնական իմաստավորումը։ Հայ լուսավորիչները քաղաքականության հիմքում տեսել են բարոյական գաղափարների համաձայան ապրելու հանձնառությունը. հանձնառություն, որը մարդուն վեր է բարձրացնում իր…

Կարդալ ավելինՔաղաքականության նպատակը․ կյանքի սովորական ընթացքից վեր բարձրանա՞լ, թե՞ դրա ներսում ապրել