Ազգային կյանքին վերաբերող 1870-ական թվականների Րաֆֆու մտահոգությունների մեջ առանցքային տեղ է գրավում այն, թե ինչու և ինչպես է ժողովուրդը կապվում իր հող ու ջրին: Այս հարցին հետամուտ 1875 թվականին…
1874 թվականին լույս տեսած հայ բանահյուսական նյութերի անդրանիկ ժողովածուներից մեկի` Գարեգին վարդապետ Սրվանձտյանցի Գրոց և բրոց կամ Սասունցի Դաւիթ կամ Մհերի դուռ ժողովածուն աննակտ չի մնում այդ տարիներին Մշակ…
1873 թվականից Րաֆֆին աշխատակցում է 19-րդ դարի հայ հասարակական մտքի վրա հեղափոխական ազդեցություն թողած Գրիգոր Արծրունու Մշակ պարբերականին: Հանդեսին աշխատակցելը հսկայական նշանակություն է ունեցել Րաֆֆու թե՛ որպես գրող ձևավորվելու…
Պետության արդի արևմտյան ըմբռնումների հիմքում ընկած վաղարդի եվրոպական քաղաքական-փիլիսոփայական պատկերացումներում առանցքային է այն համոզումը, որ պետությունը հնարավոր է միայն, երբ մարդու, քաղաքացու կյանքում գործնականում կարևոր են դառնում նրա մոտակա,…
Եթե փորձենք արդի հայ պետական-քաղաքական մտքի վրա նետել ընդհանուր փիլիսոփայական հայացք, ապա կնկատենք, որ այն իր ելակետային մոտեցումները սահմանում է պարտաբանական էթիկայի հասկացական շրջանակի ներսում։ Քաղաքական մեր միտքն իրեն…
19-րդ դարի հայ քաղաքական մտքի ասպարեզում ֆրանսիական լուսավորիչ Ժան-Ժակ Ռուսոյի քաղաքական գաղափարները արժանացել են զգալի ուշադրության։ Ռուսոյի քաղաքական ու մանկավարժական երկերը ոչ միայն հրապուրել են ու ոգեշնչել հայ այնպիսի…
1926-ին Նոր տնտեսական քաղաքականությունն (ՆԷՊ) ընթացքի մեջ էր, երբ Աշոտ Հովհաննիսյանը քննաբար գծում էր խորհրդային քաղաքականության հնարավոր հեռանկարը: 1920-ականներին ՆԷՊ-ի գործարկումը, Հովհաննիսյանի գնահատմամբ, կոմունիստական կուսակցությունը կանգնեցրել էր «տաքտիկական նոր…
Հայաստանում ստալինիզմի հաստատումը սկսվեց ազգային կոմունիստների ղեկավարության դեմ քաղաքական արշավով: Այդ արշավի գլխավոր թիրախը, սակայն, կոնկրետ անձ էր՝ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության գլխավոր քարտուղար Աշոտ Հովհաննիսյանը: 1927-ի մարտին կայացած կուսակցության…
1924-ին Անդրկովկասյան երկրամասային կոմիտեի առաջին քարտուղարի պաշտոնը զբաղեցնող Ալեքսանդր Մյասնիկյանն ընդարձակ զեկույցով հանդես է գալիս Երևանում: Տարածաշրջանային ու հայաստանյան արտաքին և ներքին քաղաքականությունների քննարկումը չէր շրջանցում նաև Դաշնակցություն կուսակցության…
Հայերի քաղաքական արդիացման ճանապարհին Րաֆֆին անկյունաքարային է։ Ազգային ինքնության ձևակերպման 19-րդ դարի հանգրվանում գրողի ստեղծագործությունը կարևոր հիմք էր․ հիմք, որն այնուհետև պարբերաբար պետք է վերահառնեցվեր հայերի քաղաքական կյանքի շրջադարձերում։…
Մարկոս Աղաբեկյանը 1860-ականների սկզբին Թիֆլիսում խմբագրում էր կովկասահայ ազգային պահպանողականության խոսափողներից մեկը՝ Կռունկ հայոց աշխարհի ամսագիրը։ Հասարակական այս հոսանքը, չնույնացնելով եկեղեցին ազգի հետ, այն միաժամանակ տեսնում էր իբրև ազգային…
Եղիշեի Վասն Վարդանայ և Հայոց պատերազմին երկի երկրորդ գլուխը վերնագրված է «Արևելքի իշխանի ձեռնարկած գործերը»։ Հեղինակն այստեղ մոլեգնող փոթորկի պես էջ առ էջ հասունացնում է Հազկերտ երկրորդի զայրույթը քրիստոնյաների…
Հայ պատմաբանության մեջ ստալինիզմի թողած հետքը թերևս անշրջանցելի է։ Դրա հետևանք են նաև արդի քաղաքական մտքում խորհրդահայ հակազգային կամ հակախորհրդային ազգային գերիշխող գնահատականները։ Այս գնահատականները, տեղական ազգային և խորհրդային…
Ստորև ներկայացվող վավերագիրը Խորհրդային Հայաստանի լուսավորության ժողովրդական առաջին կոմիսար, պատմաբան Աշոտ Հովհաննիսյանի ուշագրավ այն հոդվածներից է, որոնք նվիրված են Հայաստանի խորհրդայնացման պատմությանը։ Խորհրդային Հայաստանի եռամյա տարեդարձը առիթ է պատմաբանի…
Հայաստանի անկախության հռչակումից հետո՝ 1918 թվականի հունիսին, Թիֆլիսի Հայոց ազգային խորհուրդը դաշնակցական գործիչ Հովհաննես Քաջազնունուն վստահում է կառավարություն կազմելու խնդիրը։ Քաջազնունու կուսակցությունը՝ Դաշնակցությունը, ծնունդ առնելով դարադարձի քաղաքական խմորումների, մասնավորապես՝…
19-րդ դարակեսից հայության մեջ տարածված քաղաքական ինքնուրույնության իդեալները խարսխված էին այն համոզման վրա, որ ինքնուրույն գիր ու գրականությունը, որպես քաղաքակիրթ ազգի ցուցիչ հանդես գալով, միևնույն ժամանակ ճանապարհ են հարթում…
1937 թվականին Րաֆֆու ծննդյան հարյուրամյա հոբելյանի օրերին Նիկողայոս Ադոնցը հանդես է գալիս գրողի կոթողային գործերից մեկին` Դավիթ Բեկին նվիրված ««Դաւիթ Բէկ» վէպի պատմական հիմը եւ գաղափարախօսական արժէքը» հոդվածով: Հմուտ…
1930-ական թվակնների վերջերին Սփյուռքում նշվող Րաֆֆու հարյուրամյա հոբելյանը խթան է դառնում ևս մեկ անգամ շոշափելու գրողի և 20-րդ դարասկզբին ծավալված ազատագրական շարժումների միջև գաղափարական սերտ կապերը: Դրանք հատկապես սրություն…
Հայ արդի քաղաքական մտքի առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ վերջինս գլխավորապես ձևակերպվել է ազատագրության գաղափարի շուրջ։ Այս առումով պատահական չէ, որ հատկապես 19-րդ դարի հայ քաղաքական մտքի պարագայում ինքնին…
Ավանդաբար հայ լուսավորական քաղաքական մտքի բնորոշ գծերից մեկն այն է, որ վերջինս իր նախագծերը սահմանելիս, որպես կանոն, հակադրվում է իբրև հետամնաց ու բռնատիրական ընկալված արևմտաասիական քաղաքական իրականությանը՝ որդեգրելով փոխարենը…
Արդի հայ քաղաքական մտքի շրջանակներում պետության ըմբռնման առանձնահատկություններից է այն սկզբունքային հակադրությունը, որ հայ լուսավորիչները որպես կանոն տեսել են պետության եվրոպական-լուսավորական և ոչ-եվրոպական մոդելների միջև։ 19-րդ դարի հայ լուսավորիչները,…
1920-ին Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո Դաշնակցություն կուսակցության դեմ գաղափարական պայքարը քաղաքական առաջնահերթություն էր: 1920-ականներին Դաշնակցության դեմ բացված պայքարի այդ ճակատում Աշոտ Հովհաննիսյանի պատմաքաղաքական գործունեությունն առանցքային կարևորություն ուներ: 1922-ին…
1927-1928 թվականները վճռորոշ եղան ստալինյան քաղաքականությունների հաստատման համար: Հայաստանում վճռական այդ բեկումն ազդարարող իրադարձությունը Աշոտ Հովհաննիսյանին կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի քարտուղարի պաշտոնից հեռացնելն էր: Հովհաննիսյանի հեռացմամբ երկրում մեկնարկած քաղաքական…
1921 թվականի վերջին խորհրդային կառավարությունը հանրային դատ է կազմակերպում Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության դեմ: Հայաստանի խորհրդայնացման առաջին տարելիցի օրերին կազմակերպված այդ իրադարձությունը նպատակ ուներ «անաչառ յեվ անողոք կերպով» դատել…
Նախաբան ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ Ալեքսանդր Մարտունի Նախաբան Հայաստանի պետական անկախությունը չի եղել ինչպես դարադարձին ձևավորված հայ ազգային կուսակցություններից մեծ մասի ծրագրերում, այնպես էլ 20-րդ դարասկզբի հայ քաղաքական մտքի օրակարգում, մի օրակարգ,…
Նախաբան Նախաբան [[/footnotesection]] [[/footnotesection]] [[/footnotesection]]
1928-ին ստալինյան առաջին հնգամյակի մեկնարկը ոչ միայն երկրի տնտեսական զարգացումն արմատապես փոխող իրադարձություն էր, այլև երկրի ողջ քաղաքական կուրսը բեկող իրողություն: 1927-28-ին Հայաստանում կառավարության փոփոխությունը, որ նախևառաջ նշում էր…
Անդրկովկասում հայկական ինքնուրույն պետականություն ունենալու գաղափար չի եղել ո՛չ դարադարձին ձևավորված հայ ազգային կուսակցությունների և ո՛չ էլ 20-րդ դարասկզբի հայ քաղաքական մտքի օրակարգում։ Անկախության կամ ազգային ինքնուրույնության գաղափարները կապվել…
1918-ին շատ առումներով հարկադրաբար հռչակված անկախ պետականությունն արդեն կանխորոշում էր ազգային ինքնուրույն կյանք վարելու անհրաժեշտության և դրան մեծապես անպատրաստ ժողովրդական լայն խավերի միջև լարումները։ Թե՛ Առաջին հանրապետության ղեկավար գործիչների՝…
20-րդ դարասկզբին Հայաստանի ինքնուրույն հանրապետության ստեղծումը չի եղել ոչ քաղաքական վերնախավերի օրակարգում և ոչ էլ ժողովրդական լայն խավերի մտահորիզոնում։ Ավելին՝ անկախության կամ ազգային ինքնուրույնության բաղձանքները նախևառաջ կապվել են Արևմտյան՝…
