Փիլիսոփայական մտքի առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ այն պատմական և մշակութային կոնկրետ հանգամանքներով պայմանավորված մտածողության սահմաններն անցնելու պոտենցիալ ունի։ Այն կարող է դարերի ու ծովերի հեռավորությունից անսպասելի դիտակետեր բացահայտել…
Ինչպե՞ս տարբերակել լավը վատից, բարիքը չարիքից։ Սա հիմնարար այն հարցերից է, որին տված պատասխանը որոշում է, թե բարոյափիլիսոփայական ինչ կանխադրույթներից է ելնում տվյալ մտքի ավանդույթը։ Քաղաքական մտքի այն ավանդույթը,…
Երբ 19-րդ դարի արևելահայ լուսավորիչներն ուրվագծում են հայերի՝ որպես քաղաքական միավոր արդիանալու իրենց ծրագրերը, դրանցում գրեթե համատարած նկատվում է միևնույն տրամաբանությունը։ Հայերը պետք է քաղաքակրթվեն՝ որդեգրելով եվրոպական բարոյական գաղափարներ,…
Արևելահայ քաղաքական միտքը մեծապես պարտաբանական է. այն կանխադրում է բարոյական գաղափարի հանդեպ մարդու պարտականությունը և պահանջում, որ քաղաքական գործունեությունը առաջնորդվի ըստ այդ պարտքի։ Մեզանում այս ըմբռնումը մեծապես ազդված է…
Նախաբան Հետազոտական աշխատանքը Առաջին հանրապետության ազգային անկախության ըմբռնումների ու դրանց մշակութային վերապատկերումների վերլուծություն է։ Այսօր Հայաստանի անկախ պետականությունը շուրջ երեսնամյա փաստացի իրողություն է՝ թեև մարտահրավերներով ու անխուսափելի վտանգներով…
Ներածություն 2001 թվականին՝ Հայաստանի երրորդ հանրապետության հիմնադրման տասներորդ տարում, պետական բարձր մակարդակով նշվում էր Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելու 1700-ամյակը։ Նույն այս տարում էր լրանում նաև Ավարայրի ճակատամարտի…
Ներածություն Ինչպիսի՞ն է հայաստանյան իրականությունը: Թվում է, այս հարցադրումն անխուսափելի է, եթե մեզ հետաքրքրում է հայաստանյան իրականության պայմաններում գործադրվող քաղաքականությունների բնույթը, դրանց գործադրության չափն ու ձևը: Սակայն այս…
Նախաբան Հատկապես 2020 թվականի պատերազմից և դրան հաջորդող ճգնաժամերից հետո ավելի ու ավելի հրատապ են դարձել մեզանում պետականության նպատակի ու իմաստի վերաբերյալ հարցերը՝ դառնալով պետական ամենաբարձր մակարդակներում քննարկման…
Ներածություն 19-րդ դարի երկրորդ կեսին գրական-հասարակական ասպարեզ մտած Րաֆֆու (Հակոբ Մելիք-Հակոբյանի) գործունեությունը շրջադարձային է 19-րդ դարի հայ լուսավորության պատմության և հայության քաղաքական ճակատագրի մեջ: Դիրքավորելով իրեն մի կողմից`…
Հենրիկ Հովհաննիսյանը մեկն է 1960-70-ականներին ասպարեզ իջած այն խորհրդահայ արվեստաբաններից, ովքեր ազգային մշակույթի նոր թափ առած վերարծարծումը կապում էին խորհրդային միությունում հասանելի եվրոպական արդիասեր արվեստաբանության ձեռքբերումներին։ Արվեստաբանների այս շրջանակն…
Ամեն տարի Բուն Բարեկենդանին նախորդող հինգշաբթի օրը հայ եկեղեցու կանոնի համաձայն նշվում է Վարդանանց նահատակների հիշատակման օրը։ Այս տոնը կանոնացրել է ութերորդ դարում Հովհաննես Օձնեցի կաթողիկոսը։ Հայերի արդիացման 19-րդ…
1850-ականների վերջին ապագա հայտնի գյուղագիր վիպասան Պերճ Պռոշյանը նոր էր ավարտել Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցն ու սկսել իր ուսուցչական գործունեությունը։ Ներկա վավերագիրը ժողովրդի կրթության բարձր նպատակին լծված նորավարտ ուսուցչի հրապարակած…
Հյուսիսափայլի հետևորդ, Ստեփանոս Նազարյանցի աշակերտ, գրող-հրապարակախոս Սմբատ Շահազիզը 1901 թվականին հրապարակում է Յիշողութիւններ Վարդանանց տօնի առիթով գրքույկը։ Եկեղեցական տոնի «ներքին իմաստն ու բովանդակութիւնը» հիշեցնելու նպատակով գրված այս հրապարակախոսական ակնարկը…
Եռագույնը՝ որպես ազգային պետության դրոշ, առաջին անգամ բարձրացվել է 1918 թվականի օգոստոսի մեկին, երբ Երևանում բացվել էր Առաջին հանրապետության խորհրդարանի առաջին նիստը։ Հորիզոնական կարմիրի, կապույտի ու նարնջագույնի համադրությամբ կազմված…
Հայ արվեստաբանության հիմնադրման ակունքներում կանգնած մտավորական գործիչներից Գարեգին Լևոնյանը Առաջին հանրապետության տարիներին Մշակի էջերում ազգային մշակութային հարցերին զուգահեռ հանդես էր գալիս նաև ներկայի քաղաքական խնդիրներին առնչվող հոդվածներով։ 1918 թվականին…
1883 թվականին Մեղու Հայաստանի թերթի աշխատակից Ա. Հայկունու Կայծեր վեպին ուղղված կծու քննադատությունը և դրան հաջորդած գրողի տնային կալանքը բորբոքում են Րաֆֆու մտավորական ինքնասիրությունը: Կալանքից անմիջապես հետո գրողը Փավստոս…
1883 թվականին Կայծեր վեպի առաջին հատորը լույս տեսնելուց անմիջապես հետո Մեղու Հայաստանի թերթի աշխատակիցներից մեկը` Ա. Հայկունի կեղծանվամբ հանդես եկող Եղիշե քահանա Գեղամյանը հանդես է գալիս վեպի ջախջախիչ քննադատությամբ:…
1850-ական թվականների վերջերին Րաֆֆին ճանապարհորդում է Թուրքահայաստան` սեփական աչքերով ծանոթանալու թուրքահայության ներքին կյանքին: Ճանապարհորդությունից ստացած անմիջական տպավորություններով նա գրում է իր անդրանիկ երկը` Աղթամարա վանքը ուղեգրությունը, որը հրատարակության է…
Արևելահայ լուսավորության ձևակերպած քաղաքական ծրագրերին հատուկ է հակաասիական ազատագրության օրակարգը։ Այս օրակարգի շրջանակում հայ քաղաքական գործչի պարտքն է եվրոպական լուսավորության արժեքները որդեգրել ու դրանց օգնությամբ ազատագրվել ամեն «ասիականից»։ Վերջին…
Պետություն հասկացությունը փիլիսոփայորեն դիտարկել նշանակում է մտորել հասարակական այն կարգի, այսինքն, արդարության այն պատկերացման շուրջ, որն ընկած է պետության տվյալ ըմբռնման հիմքում։ Ուրեմն, եթե ցանկանում ենք փիլիսոփայորեն շոշափել արդի…
19-րդ դարի արևելահայ լուսավորության շրջանակում քաղաքական մտքի առանցքային մտահոգություններից մեկը եղել է հոգևոր-բարոյական գաղափարների հանդեպ հայության անտարբերությունը։ Լուսավորիչների աչքում հայ հասարակական կյանքի արդիացման, քաղաքական ինքնուրույնության ձեռքբերման և հեռավոր ապագայում…
1930-ականներին Հայաստանում ստալինիզմի վերջնական հաստատումը նշանավորեց հայ քաղաքական մտքի պատմության ջնջումն ու աղճատումը: Դրա գինը դարձավ Հայաստանում 1920-ականների սկզբին երկրի ղեկը ստանձնած կոմունիստ գործիչների (Սարգիս Լուկաշինի, Սահակ Տեր-Գաբրիելյանի, Ֆլորա…
1920-ականների վերջին ստալինյան քաղաքականությունների հաստատումը Հայաստանում տեղի էր ունենում նախընթաց քաղաքական ավանդույթի՝ ազգային կոմունիզմի ոչնչացմամբ: Ազգային կոմունիստները 1920-ականների առաջին տարիներին Խորհրդային Հայաստանի ղեկավարությունը ստանձնած այն գործիչներն էին, որոնց մեծ…
Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից ու ռազմական կոմունիզմի կարճ շրջանից հետո երկրի հետագա զարգացման ճանապարհը գծեց Նոր տնտեսական քաղաքականությունը (ՆԷՊ): Հայաստանում ՆԷՊ-ի հաստատումն ու գործարկումը ձեռնարկեցին 1920-ականների սկզբին երկրի ղեկավարությունը…
Հայ ժողովրդական ավանդությունների՝ որպես առանձին ժանրի համակարգված ուսումնասիրության առաջնեկներից Արամ Ղանալանյանը «ստուգաբանական ավանդություն» անունն է տալիս ներկայացվող վավերագրում ավանդվածին։ Լեզվաբանների համար հաճախ անընդունելի համարված ժողովրդական այդ ստուգաբանություններից շատերը «հասարակական…
1900-ականների սկզբին հայ մտավորականությունը պատրաստվում էր գրերի գյուտի 1500-ամյակի միջոցառումներին։ Այս գործին իր ակտիվ մասնակցությունն էր բերում նաև պատմաբան, գրող, հասարակական գործիչ Լեոն։ Ներկա վավերագիրը մի հատված է Լեոյի՝…
19-րդ դարի երկրորդ կեսից հայերի շրջանում ազգագրական նյութեր հավաքելու, դրանք դեռևս ձևակերպվող ազգային ինքնության համար հիմնանյութ դարձնելու գործին շատ գրագետներ էին լծված։ Այս մտավորական հետաքրքրության շրջանակում է դիտելի ներակայցվող…
Ներկայացվող վավերագիրը հայ արվեստաբանության՝ որպես գիտության կայացման ակունքներում կանգնած արվեստաբան Գարեգին Լևոնյանի՝ Թիֆլիսի Մշակ թերթում տպագրված «Կուլտուրական գործունէութիւն Հայաստանում» վերնագրով հոդվածն է։ Ազգային անկախության հաստատմամբ իբրև հեռանկար ունենալով ազգային…
1918-ին անկախ պետականության հռչակմամբ զարգացած մշակույթի գոյությունը կապվեց հայերի՝ քաղաքակիրթ ազգերի շարքում սեփական տեղն ունենալու նվիրական երազանքի հետ՝ գրավական դառնալով միաժամանակ հայության քաղաքական ինքնուրույնության։ Այս շրջանակում են դիտելի նաև…
1920-ին խորհրդային կարգերի հաստատմամբ Հայաստանը բռնեց կոմունիստական հասարակություն ստեղծելու ճանապարհը։ Հայաստանի խորհրդայնացումն, այդուհանդերձ, արդեն իսկ կանխորոշում էր խորհրդային արդիականացման նախագծերի և Հայաստանի իրապես անմխիթար դրության միջև լարումները։ Այդ լարումն…
