Պետություն հասկացությունը փիլիսոփայորեն դիտարկել նշանակում է մտորել հասարակական այն կարգի, այսինքն, արդարության այն պատկերացման շուրջ, որն ընկած է պետության տվյալ ըմբռնման հիմքում։ Ուրեմն, եթե ցանկանում ենք փիլիսոփայորեն շոշափել արդի…
19-րդ դարի արևելահայ լուսավորության շրջանակում քաղաքական մտքի առանցքային մտահոգություններից մեկը եղել է հոգևոր-բարոյական գաղափարների հանդեպ հայության անտարբերությունը։ Լուսավորիչների աչքում հայ հասարակական կյանքի արդիացման, քաղաքական ինքնուրույնության ձեռքբերման և հեռավոր ապագայում…
Պետության արդի արևմտյան ըմբռնումների հիմքում ընկած վաղարդի եվրոպական քաղաքական-փիլիսոփայական պատկերացումներում առանցքային է այն համոզումը, որ պետությունը հնարավոր է միայն, երբ մարդու, քաղաքացու կյանքում գործնականում կարևոր են դառնում նրա մոտակա,…
Եթե փորձենք արդի հայ պետական-քաղաքական մտքի վրա նետել ընդհանուր փիլիսոփայական հայացք, ապա կնկատենք, որ այն իր ելակետային մոտեցումները սահմանում է պարտաբանական էթիկայի հասկացական շրջանակի ներսում։ Քաղաքական մեր միտքն իրեն…
19-րդ դարի հայ քաղաքական մտքի ասպարեզում ֆրանսիական լուսավորիչ Ժան-Ժակ Ռուսոյի քաղաքական գաղափարները արժանացել են զգալի ուշադրության։ Ռուսոյի քաղաքական ու մանկավարժական երկերը ոչ միայն հրապուրել են ու ոգեշնչել հայ այնպիսի…
Հայ արդի քաղաքական մտքի առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ վերջինս գլխավորապես ձևակերպվել է ազատագրության գաղափարի շուրջ։ Այս առումով պատահական չէ, որ հատկապես 19-րդ դարի հայ քաղաքական մտքի պարագայում ինքնին…
Ավանդաբար հայ լուսավորական քաղաքական մտքի բնորոշ գծերից մեկն այն է, որ վերջինս իր նախագծերը սահմանելիս, որպես կանոն, հակադրվում է իբրև հետամնաց ու բռնատիրական ընկալված արևմտաասիական քաղաքական իրականությանը՝ որդեգրելով փոխարենը…
Արդի հայ քաղաքական մտքի շրջանակներում պետության ըմբռնման առանձնահատկություններից է այն սկզբունքային հակադրությունը, որ հայ լուսավորիչները որպես կանոն տեսել են պետության եվրոպական-լուսավորական և ոչ-եվրոպական մոդելների միջև։ 19-րդ դարի հայ լուսավորիչները,…
Դեյվիդ Հյումի ու Ժան-Ժակ Ռուսոյի հասարակական-քաղաքական կյանքի՝ ներքուստ կապված բայց և սկզբունքային հարցերում տրամագծորեն հակադիր ըմբռնումները մեր առաջ բացում են պետությունը հասկանալու արդի մտքի երկու ուղղություններ, որոնցից մեկն օգնում…
Ավանդաբար հայ արդի հասարակական-քաղաքական միտքը պետության հիմքերը տեսել է լայն իմաստով ասած ռուսոյական քաղաքական պատկերացումների շրջանակներում՝ պետության հիմքում դնելով պետության բաղձալի իդեալները։ Այսպես, պետության հիմքերը չեն խարսխվում առանձին մարդկանց՝…
Հայ արդի հասարակական-քաղաքական ըմբռնումների տեսակետից սովորական է կա՛մ սևացնել, կա՛մ սրբացնել քաղաքականությունն ու քաղաքական պաշտոնը։ Առաջին դեպքում քաղաքական պաշտոնն ընկալվում է իբրև անարդարությամբ իշխանական լծակներ ձեռք բերած մեկի անձնական…
Ռուսոն հայոց քաղաքական ու կրթական արդիականացման ճանապարհին
Նախաբան Դեյվիդ Հյում Նախաբան 18-րդ դարի ֆրանսիական լուսավորիչ Ժան-Ժակ Ռուսոն արդի հայ քաղաքական մտքի համար եղել է ոգեշնչման առանցքային աղբյուր։ Այս իմաստով հայ քաղաքական արդի նախագծերն ու ձեռնարկումները ներծծված են…
Հետազոտական մեր գալիք երկամյա ծրագրի մեջ մեր նպատակը կլինի հնարավորինս կոնկրետ ձևակերպել քաղաքական փիլիսոփայության պատմության համար առանցքային նշանակություն ունեցող Ժան-Ժակ Ռուսոյի քաղաքական մտքի և Դեյվիդ Հյումի գլխավորապես անտեսված ու…
Ներածություն Կրթությունն ու հայ քաղաքակրթական բաղձանքները Մեզանում կրթությունն ունի գրեթե սրբացված կարգավիճակ։ Քաղաքակրթական մեր մեծ ծրագրերում ու նպատակադրումներում դժվար է գերագնահատել բառիս լայն իմաստով կրթվելու, լուսավորվելու հետ կապված…
Սկսած դեռ եվրորպական արդի առաջին փիլիսոփաներից, արդի մարդու առողջությունն ու կյանքի բարելավումը եղել է լուսավորական մտքի առանցքային մտահոգություններից մեկը։ Այս առումով պատահական չէ, որ արդի իմաստով մանկավարժության նախակարապետ ու…
Եվրոպական արդի մանկավարժության առանցքային մոտեցումները ձևավորվել են ֆրանսիական լուսավորիչ Ժան-Ժակ Ռուսոյի փիլիսոփայության հետ սերտ կապի մեջ։ Ռուսոն անգամ համարվում է արդի իմաստով մանկավարժության` որպես առանձին գիտակարգի հիմնադիր։ Սակայն, կարևոր…
Կրթական և մանկավարժական նախագծերը կենտրոնական նշանակություն են ունեցել արդի եվրոպական մտքի համար՝ իբրև արդի սուբյեկտ ձևավորելու հնարավորություն և միջոց։ Կրթության արդի պատկերացումները պատմականորեն սերտորեն կապված են ֆրանսիական լուսավորիչ Ժան-Ժակ…
Արդի եվրոպական մտքի առանցքային հանգրվաններից մեկը եվրոպական լուսավորության դեմ սահմանված ռոմանտիկական շարժումն էր։ 18-րդ դարի վերջին ձևավորված և 19-րդ դարի առաջին կեսին ծավալված այս շարժման առաջին սաղմերը ծագել էին…
Կրթությունն ու մանկավարժությունը եվրոպական Լուսավորության առանցքային բաղադրիչներից են եղել։ Քաղաքակրթական մեծ բարեփոխումներն ապագա սերունդների կյանքում կենսագործելու նպատակով բազում մտածողներ առաջ են քաշել «ճշմարիտ» կրթության իրենց պատկերացումները, որոնց վրա և…
19-րդ դարի թե՛ արևմտահայ, թե՛ արևելահայ մտավոր իրականությունը մի մեծ չափով պայմանավորված էր արդի եվրոպական մտքի յուրացման ու արժևորման փորձերով։ Հենվելով եվրոպական արդի մտավոր արտադրանքի վրա հայ մտավորականների մի…
19-րդ դարի Եվրոպայի հասարակական-քաղաքական կյանքը մեծապես պայմանավորված էր Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությամբ և վերջինիս թողած ժառանգությամբ։ Մայրցամաքային Եվրոպայում պետական կառավարման ձևերը մի զգալի չափով զարգացել ու իրենց արդի տեսքն են…
18-րդ դարի եվրոպական լուսավորական գաղափարները վճռական նշանակություն են ունեցել արդի մանկավարժության ու կրթության ձևավորման գործում։ Մասնավորապես մեծ արձագանք են ստացել այս գիտակարգի ակունքներում կանգնած 18-րդ դարի ֆրանսիական լուսավորության ներկայացուցիչ…
1869 թվականին Ղազարոս Աղայանը ստանձնեց Մայ Աթոռի պաշտոնական ամսագրի՝ Արարատի խմբագրությունը։ Այս նույն ընթացքում արևելահայ իրականության մեջ բացվեց առաջին բարձրագույն կրթական հաստատությունը՝ Էջմիածնի ճեմարանը։ Խմբագիր լինելու իր այս միջոցին,…
Նախաբան. Միքայել Նալբանդյանի եվ Հովհաննես Չամուռճյանի հրապարակային բանավեճը Բանավեճի հետնաբեմը 1860 թվականին Պոլսում՝ Հարություն Սըվաճյանի խմբագրությամբ հրատարակվող Մեղու պարբերականում ընթերցողներին են ներկայացվում հոգևոր պաշտոնը չարաշահող ոմն Պողոս վարդապետ…
Նախախորհրդային թե՛ արևմտահայ թե՛ արևելահայ պարբերական մամուլը լի է Ժան-Ժակ Ռուսոյի անունը շոշափող տարատեսակ հրապարակումներով ու հոդվածներով։ Դրանց մեծամասնության միջով կարմիր թելի նման անցնում է հայ իրականության արդիացման, հայերի՝…
Աշխարհիկ հասարակական կյանքի և քաղաքական մտքի ձևավորումն ավանդաբար համարվել է եվրոպական լուսավորության մեծագույն ձեռքբերումներից մեկն ու արդի արևմտյան քաղաքակրթության առանցքային հատկանիշը։ Աշխարհիկ քաղաքական միտքն արդի ժամանակներում սերտորեն լծորդվել է…
Ֆրանսիական Մեծ հեղափոխությունը և դրա գաղափարական ակունքներում կանգնած ֆրանսիական լուսավորիչների քաղաքական միտքը խորը դրոշմ թողեց քաղաքականության արդի իրողությունների ու պատկերացումների վրա։ Մարդու բնածին, անօտարելի ու հավասար իրավունքների, դրանք ապահովող…
Հայ իրականության արդիացման գործընթացի առանցքային պահերից է եղել քաղաքական հաղափոխական գործունեությունը։ Վերջինիս պատմական ակունքներն ընկած էին հայ ազգային հեղափոխական կուսակցությունների կազմավորմանը նախորդած շրջանի՝ 1850-60-ականների քաղաքական շարժումների ու ակտիվացումների մեջ։…
Մեզանում արդի մտքի և լուսավորական գաղափարների հետ առաջին ծանոթությունները զուգորդվել են այդ գաղափարների ներքին հակասականության և դրանց հեղինակների զգացմունքային պառակտվածության մասին քննարկումներով։ Բարոյական և հուզական երկփաղկումների անկյան տակ էր,…
