Նախաբան Դեռ կենդանության օրոք Ղազարոս Աղայանն իր մտերմիկ զրույց-հեքիաթներով, զգայուն ու նրբանկատ մանկավարժական մոտեցումներ, պարզ ու «համով-հոտով» գրական ոճ ունեցող սիրված գրող-մանկավարժներից էր։((Տե՛ս Լեո, Երկերի ժողովածու, հ.…
Քաղաքակրթական իդեալների և զգայա-նյութական կյանքի սուր հակադրումը կարելի է համարել 19-րդ դարի հայ լուսավորական մտքի առանցքային բնութագրական գծերից մեկը։ Մեզանում լուսավորիչները, որպես կանոն, հնարավորինս ծայրահեղացրել են արդիականացմանն ուղղված…
Աղայանի՝ որպես լուսավորական գործչի առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ վերջինս, վաղ հասակից տարված լինելով աշուղական արվեստով, հասուն տարիքում որպես գրող և գործիչ նույնանում էր ժողովրդական սեր վայելող արվեստագետ…
Իր մտերմիկ զրույց-հեքիաթներով, զգայուն ու նրբանկատ մանկավարժական մոտեցումներով, «համով-հոտով» գրական ոճով Ղազարոս Աղայանն ամենալայն ժողովրդականություն վայելող և սիրված գրող-մանկավարժներից է եղել։ Նա լայնորեն ընկալվել է իբրև ժողովրդական բարքին…
Արևելահայ շրջանակներում Վարդան Մամիկոնյանի տեսքը երևակայելու, նրան պատկերի վերածելու մեզ հայտնի առաջին դեպքը 1837 թվականից է։ Նահատակ սուրբն այս թվին երևում է տիրացու նկարիչ Հովհաննես Աֆանդյանցի մի մեծադիր պատկերում,…
19-րդ դարի հայ լուսավորական ավանդույթի հետնաբեմին Աղայանի լուսավորական մոտեցումների առանձնահատկությունն ըմբռնելու գործում կարևոր է ուշադրություն դարձնել այն արհեստների վրա, որոնց հետ կյանքի բերումով առնչություն է ունեցել հեղինակը։ Մասնավորապես Աղայանն…
19-րդ դարի հայ լուսավորական ավանդույթին բնորոշ գծերից մեկն այն է, որ վերջինս մեծ թերահավատություն ու անվստահություն է տածում գյուղական միջավայրում բնակվող և այդ միջավայրի բարքերը մարմնավորող անձնավորությունների և նրանց…
Ղազարոս Աղայանի՝ լուսավորական օրակարգ հետապնդող գրական ու մանկավարժական երկերի կարևոր առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ դրանք զգալի տեղ են տալիս ընթերցողի զգայական փորձառություններին ու սովորութային կյանքին։ Ընթերցողի հետ այս…
19-րդ դարի՝ մեզանում ձևավորված լուսավորական ավանդույթի ամենաբնորոշ առանձնահատկություններից մեկը մաքրաբարոյության ու սրբակենցաղության պահանջների ծայրահեղ կարևորումն է։ Լուսավորությունն ընկալվում է իբրև մեզ մեր բարոյական ախտերից ու «ապականակիր» սովորություններից սրբելու, մաքրելու…
Բանականության ու գիտության անունից հաստատված նախապաշարմունքների քննադատությունը, նախապաշարմունքներից իսպառ ազատվելու օրակարգը հայ իրականության մեջ 19-րդ դարի լուսավորական նախագծերի անքակտելի մասն են եղել։ Արդիանալու թե՛ կրթական, թե՛ գրական ու թե՛…
Հնչակյան կուսակցության թիֆլիսյան մասնաճյուղի ղեկավար գործիչ Ղազարոս Աղայանի (Աղայանի կուսակցական գործունեության մասին տե՛ս վավերագիր Վկայություններ Հնչակյան կուսակցության մեջ Ղազարոս Աղայանի ներգրավվածության վերաբերյալ, Ղազարոս Աղայանը՝ Հնչակյան կուսակցության Թիֆլիսի մասնաճյուղի ղեկավա՞ր, Մանկավարժությունն…
Երկարաժամկետ կտրվածքով որքան ավելի սերտորեն են կապված պետական հաստատություններն ու դրանց հիմքում ընկած գաղափարաբանությունը առօրյա զգայական կյանքին ու դրանում խարսխված ժողովրդական բարքերին, այնքան թերևս ավելի շատ կարելի է խոսել…
Նախաբան Ղազարոս Աղայան Նախաբան Մասնավոր սեփականության խնդիրը դեռ վաղարդի ժամանակներից եվրոպական լուսավորիչների համար առանցքային տեղ է զբաղեցրել պետության քննարկումներում։ Հայ լուսավորիչները, իրենց հերթին, նույնպես անդրադարձել են այս հարցին, երբ…
Այսօր հայ իրականության մեջ Ղազարոս Աղայանն առավելապես հիշվում է իբրև 19-րդ դարի լուսավորիչ, մանկավարժ ու հեքիաթագիր։ Սակայն 1890-ականներից, Աղայանը վարել է նաև ակտիվ հասարակական-քաղաքական գործունեություն, հարել հնչակյան կուսակցությանը, որն…
19-րդ դարի հայ քաղաքական մտքի ուսումնասիրության տեսանկյունից արժեքավոր է Ղազարոս Աղայանի կուսակցական գործունեությունը։ Վերջինս, ներգրավված է եղել ազատագրության և անգամ անկախ պետականության խնդիր դնող հնչակյան կուսակցության գործունեության մեջ և…
19-րդ դարի վերջի հայ ազգային կուսակցություններին միավորող կետերից մեկն այն էր, որ դրանք հենվել են նախընթաց շրջանների հայ լուսավորիչների քաղաքականության ու պետության ըմբռնումների վրա` փորձելով դրանք կյանքի կոչել։ Լուսավորական…
Նախաբան Փիլիսոփայությունն ընդհանրապես լուծումներ չի առաջարկում այն խնդիրներին, որոնց բախվում ենք, այլ հարցեր է բարձրացնում դրանց վերաբերյալ ու այդկերպ թույլ տալիս դրանք տեսնել անսպասելի անկյուններից։ Մի առումով կարելի…
Ավանդաբար հայ քաղաքական միտքը ոգեշնչված է եղել ֆրանսիական լուսավորական իդեալներով և դրանց հետագա գերմանական ու ռուսական վերամեկնաբանություններով։ Պետությունն ու քաղաքականությունն ընկալելու մեր լուսավորիչների եղանակը փիլիսոփայորեն բնորոշելու տեսանկյունից առանցքային է…
Մեզանում լուսավորական քաղաքական մտքի վառ արտահայտված առանձնահատկություններից է դրա հոգևոր-կրոնական իմաստավորումը։ Հայ լուսավորիչները քաղաքականության հիմքում տեսել են բարոյական գաղափարների համաձայան ապրելու հանձնառությունը. հանձնառություն, որը մարդուն վեր է բարձրացնում իր…
Քաղաքական մտքի մեր լուսավորական ավանդույթի առանձնահատկություններից է այն, որ վերջինս չի ենթադրում տարբեր մարդկանց միջև զգայական մակարդակում հարաբերություն։ Որպես կանոն, կենտրոնում է հայտնվում վերզգայական բնույթ ունեցող այս կամ այն…
Հասկացական այն շրջանակը, որի ներսում պատմականորեն ձևավորվել է հայ լուսավորականության քաղաքական միտքը և մասնավորապես պետության արդի մեր ըմբռնումը, բարոյականությունը հակադրում է մարդու զգայանյութական աշխարհին։ Ռուսոյական բարոյափիլիսոփայության ոգով՝ մեր լուսավորչները…
Դժվար է գտնել քաղաքական փիլիսոփայության որևէ ավանդույթ, որը պետության հիմքում չի կանխադրում անձնական շահի և հանրային շահի միջև լարուման գոյությունը։ Տարբեր են սակայն այն եղանակները, որոնցով ըմբռնվում է այս…
Բարոյափիլիսոփաներն արդարև նկատում են, որ պետությունը՝ հատկապես իր արդի տեսքով, ամենաբարդ կառույցներից է, որի հետ մարդ առնչվում է։ Պատահական չէ, որ արդի պետությունն ըմբռնելու խնդրն ինքը մեծ մարտահրավեր է…
Քաղաքական մտքի մեր ավանդույթի շրջանակներում բարիք գործելու և չարիքից խուսափելու պարտականությունը հանգեցվում է մարդու գաղափարական համոզմանը։ Այս ավանդույթի շրջանակներում է, որ պետության «տեսությունը» հանգում է բարոյական իդեալի հանդեպ այնպիսի…
Փիլիսոփայական մտքի առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ այն պատմական և մշակութային կոնկրետ հանգամանքներով պայմանավորված մտածողության սահմաններն անցնելու պոտենցիալ ունի։ Այն կարող է դարերի ու ծովերի հեռավորությունից անսպասելի դիտակետեր բացահայտել…
Ինչպե՞ս տարբերակել լավը վատից, բարիքը չարիքից։ Սա հիմնարար այն հարցերից է, որին տված պատասխանը որոշում է, թե բարոյափիլիսոփայական ինչ կանխադրույթներից է ելնում տվյալ մտքի ավանդույթը։ Քաղաքական մտքի այն ավանդույթը,…
Երբ 19-րդ դարի արևելահայ լուսավորիչներն ուրվագծում են հայերի՝ որպես քաղաքական միավոր արդիանալու իրենց ծրագրերը, դրանցում գրեթե համատարած նկատվում է միևնույն տրամաբանությունը։ Հայերը պետք է քաղաքակրթվեն՝ որդեգրելով եվրոպական բարոյական գաղափարներ,…
Արևելահայ քաղաքական միտքը մեծապես պարտաբանական է. այն կանխադրում է բարոյական գաղափարի հանդեպ մարդու պարտականությունը և պահանջում, որ քաղաքական գործունեությունը առաջնորդվի ըստ այդ պարտքի։ Մեզանում այս ըմբռնումը մեծապես ազդված է…
Նախաբան Հատկապես 2020 թվականի պատերազմից և դրան հաջորդող ճգնաժամերից հետո ավելի ու ավելի հրատապ են դարձել մեզանում պետականության նպատակի ու իմաստի վերաբերյալ հարցերը՝ դառնալով պետական ամենաբարձր մակարդակներում քննարկման…
Արևելահայ լուսավորության ձևակերպած քաղաքական ծրագրերին հատուկ է հակաասիական ազատագրության օրակարգը։ Այս օրակարգի շրջանակում հայ քաղաքական գործչի պարտքն է եվրոպական լուսավորության արժեքները որդեգրել ու դրանց օգնությամբ ազատագրվել ամեն «ասիականից»։ Վերջին…
