19-րդ դարի հայ լուսավորական ավանդույթին բնորոշ գծերից մեկն այն է, որ վերջինս մեծ թերահավատություն ու անվստահություն է տածում գյուղական միջավայրում բնակվող և այդ միջավայրի բարքերը մարմնավորող անձնավորությունների և նրանց…
Ղազարոս Աղայանի՝ լուսավորական օրակարգ հետապնդող գրական ու մանկավարժական երկերի կարևոր առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ դրանք զգալի տեղ են տալիս ընթերցողի զգայական փորձառություններին ու սովորութային կյանքին։ Ընթերցողի հետ այս…
1937-ին Աշոտ Հովհաննիսյանը ենթարկվեց ստալինյան բռնաճնշումներին, դատապարտվեց ու աքսորվեց: Նա ռեաբիլիտացվեց միայն 1956-ին՝ հայտնվելով հետստալինյան իրականության պայմաններում. իրականություն, որին, սակայն, Հովհաննիսյանը չէր պատկանում: 1930-ականներին Խորհրդային Հայաստանում ստալինիզմը հաստատվել էր…
1967-ին Գիտությունների ակադեմիայի Պատմության ինստիտուտին հրատարակության ներկայացրած Ուրվագծեր 19-րդ դարի երկրորդ կեսի արևելահայ հասարակական հոսանքների և հայ ազգային-քաղաքական կուսակցությունների պատմության մենագրությունը դարձավ Հովհաննիսյանի գրած վերջին գիրքը, որը, սակայն, այդպես…
Ստալինիզմի հաստատմամբ 1930-ականներին ֆիզիկապես վերացվեց 1920-ականներին Խորհրդային Հայաստանի ղեկավարությունը ստանձնած ազգային կոմունիստների ամբողջ սերունդն ու նրա քաղաքական և գիտական մտքի ավանդույթը: Հովհաննիսյանը պատկանում էր այդ սերնդին. 1937-ին նա ենթարկվեց…
1990-ականների սկզբին՝ Հայաստանի անկախ պետականության կայացման շեմին, արցախյան հարցի շուրջ խմորվող ազգային պահանջատիրությունն ի հայտ էր բերում իր լարումները։ Նորանկախ պետականության կյանքում այս լարումներն արտահայտվում էին իրենց աղետալի ողջ…
Հայաստանի անկախության՝ իբրև ղարաբաղյան հարցի լուծման գործոն լինելը 1990-ականների սկզբին արդեն ի ցույց էր դնում իր խնդրականությունը։ Հայաստանյան քաղաքական կյանքում այսպիսով ի հայտ էր գալիս մի կողմից անկախ պետականության…
Ներկայացվող վավերագիրը Կտրիճ Սարդարյանի՝ 1991-ին գրված «Եթե չսթափվենք այսօր, դարը կփակենք այնպես, ինչպես սկսել ենք» վերտառությամբ հոդվածն է։ Կտրիճ Սարդարյանը 1990-ին Անկախ պետականության հաստատման և ազգային քաղաքականության հանձնաժողովի նախագահն…
19-րդ դարի՝ մեզանում ձևավորված լուսավորական ավանդույթի ամենաբնորոշ առանձնահատկություններից մեկը մաքրաբարոյության ու սրբակենցաղության պահանջների ծայրահեղ կարևորումն է։ Լուսավորությունն ընկալվում է իբրև մեզ մեր բարոյական ախտերից ու «ապականակիր» սովորություններից սրբելու, մաքրելու…
Բանականության ու գիտության անունից հաստատված նախապաշարմունքների քննադատությունը, նախապաշարմունքներից իսպառ ազատվելու օրակարգը հայ իրականության մեջ 19-րդ դարի լուսավորական նախագծերի անքակտելի մասն են եղել։ Արդիանալու թե՛ կրթական, թե՛ գրական ու թե՛…
Հնչակյան կուսակցության թիֆլիսյան մասնաճյուղի ղեկավար գործիչ Ղազարոս Աղայանի (Աղայանի կուսակցական գործունեության մասին տե՛ս վավերագիր Վկայություններ Հնչակյան կուսակցության մեջ Ղազարոս Աղայանի ներգրավվածության վերաբերյալ, Ղազարոս Աղայանը՝ Հնչակյան կուսակցության Թիֆլիսի մասնաճյուղի ղեկավա՞ր, Մանկավարժությունն…
Պետականության ի՞նչ ըմբռնումներ է մեզ ժառանգել 19-րդ դարասկզբի ռուսահայ հասարակական-քաղաքական միտքը. մի ժամանակաշրջան, երբ իրատեսական էր դարձել Ռուսական կայսրության օգնությամբ հայերի՝ հայրենիքն այլադավան տիրապետողներից ազատագրվելու դարավոր բաղձանքը: Այս համատեքստում…
Ստորև ներկայացված են երկու պատկերներ՝ ստեղծված միևնույն՝ 1827 թվականին, սակայն երկու տարբեր գեղարվեստական միջավայրերում: Առաջինը (նկ. 1) վերցված է Վենետիկում լույս տեսած Մովսիսի Խորենացւոյ Պատմութիւն Հայոց գրքից: Այն ըստ…
Հայ միապետականության ավանդույթի ըմբռնման մի հնարավորություն է բացում 19-րդ դարասկզբին Ռուսաստանում գործող Դավիթ և Հակոբ Արզանովների՝ 1827 թվականին Մոսկվայում հրատարակած Հայոց թագավորության պատմության ուրվագծման փորձ ռուսալեզու աշխատությունը: Պատմական տարբեր…
1960-70-ականների քաղաքականությունն ու պատմագիտությունը ստալինիզմից ժառանգել էին հայ արդի քաղաքական մտքի կեղծված ու աղճատված պատմություն: Հայ իրականության մեջ բարդ և հակասալից ընթացքով նշագծված ազգային կուսակցությունների (Դաշնակցություն և Հնչակյան կուսակցություններ)…
1930-ականների ստալինյան բռնաճնշումներին ենթարկվելուց ու աքսորվելուց հետո Աշոտ Հովհաննիսյանն արդարացվեց ու Կոմունիստական կուսակցության շարքերում վերականգնվեց միայն 1954-ին: Ստալինիզմի խորը հետք կրող հայաստանյան իրականության պայմաններում Հովհաննիսյանն իր կյանքով ու գործով…
1920-ականների վերջին Հայաստանում հաստատվող ստալինիզմը ստեղծեց ներկայի քաղաքական օրակարգին ծառայող պատմական անցյալ: Հայ քաղաքական մտքի այս կեղծված պատմության մեջ մոռացության տրվեց հայ քաղաքական կազմակերպությունների ու ազգային կուսակցությունների, այդ թվում՝…
Հայերի՝ որպես արդի ազգ կայանալու 19-րդ դարի հանգրվանում հայ մտավորականության տարբեր ներկայացուցիչներ վերահառնեցնում էին Եղիշեի Վասն Վարդանայ և հայոց պատերազմին երկն ու դրա հերոս Վարդան Մամիկոնյանին՝ իբրև նահատակ ազգասիրության…
1846 թվականին նկարիչ Ստեփանոս Ներսիսյանը Պետերբուրգում մոտ տաս տարվա դեգերումներից հետո վերադառնում է կովկասահայության մշակութային կենտրոնը՝ Թիֆլիս։ Այս մասին լուր առնելով՝ Ներսիսյան դպրոցում իր պատանեկության ուսուցիչ, հայ լուսավորական անդրանիկ…
1830-ականների կեսին հայ լուսավորական մտքի առաջամարտիկ Խաչատուր Աբովյանը և հայ արդի նկարչության նախահայրը համարվող Ստեփանոս Ներսիսյանը մի ուշագրավ հանդիպում են ունենում Պետերբուրգում։ Դորպատի համալսարանը նոր ավարտած, դեռևս Էջմիածնի հոգևոր…
2009 թվականին շրջանառության է դրվում Հայաստանի կենտրոնական բանկի կողմից հաստատված հարյուր հազար դրամանոց թղթադրամը: Թղթադրամի մի երեսին որպես կենտրոնական ֆիգուր պատկերված է Աբգար հինգերորդ թագավորը (նկ. 1), որի շուրջը…
Հայաստանի անկախությունն ունի ավելի քան երեսնամյա պատմություն։ Ի՞նչպիսին են այս պատմության ներսում ձևավորված անկախության ու պետության մեր ըմբռնումները։ Այս հարցը մեզ անխուսափելիորեն տանում է 1988 թվականին սկզբնավորված ղարաբաղյան շարժման…
Ամեն մի հայ նկարիչ, ով անդրադառնում է Ավարայրի թեմային, իրեն զգում է Վարդանի զինվորներից մեկը …. Մենք նկարիչներս, կուզենայինք, որ մեր գործերը նայելիս ճիշտ մեզ նման իրենց Վարդանանց շարքերում…
2009 թվականի հուլիսի 24-ին Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի խորհրդի որոշմամբ հանրապետությունում շրջանառության է դրվում մեկ հարյուր հազար անվանական արժեքով թղթադրամը: Առանձնապես աչքի է ընկնում երրորդ հանրապետության տնտեսական ու քաղաքական…
Նախաբան Դավիթ և Հակոբ Արզանով (կամ Արզանյանց) եղբայրներ Նախաբան Արդի հայ պետության մասին մերօրյա պատկերացումները մեծապես հենված են 5-րդ դարի հայ պատմագրությունից մեզ հասած հաղթանականերով ու պարտություններով պսակված պատմության…
Երևանի փողոցներում այսօր հաճախ կարելի է հանդիպել գրպանի սրբապատկեր վաճառող մուրացիկների։ Այս պատկերները բազմազան են իրենց ծագմամբ. սրանց շարքում լինում են ոչ միայն հայ եկեղեցում ավանդաբար օգտագործվող, այլև կաթոլիկ…
Նախաբան Լևոն Տեր-Պետրոսյան Աշոտ Բլեյան Նախաբան Հայաստանի անկախ պետականությունն ավելի քան երեսնամյա պատմություն ունի, ինչը միանգամայն աննախադեպ փաստ է հայ քաղաքական մտքի ու իրականության համար։ Այսօր հասկանալ այս պատմության…
1967-ին Աշոտ Հովհաննիսյանը հրատարակման համար Պատմության ինստիտուտի Նոր պատմության բաժնին է ներկայացնում իր Ուրվագծեր 19-րդ դարի երկրորդ կեսի արևելահայ հասարակական հոսանքների և հայ ազգային-քաղաքական կուսակցությունների պատմության գիրքը: Մեքենագիր ծավալուն…
Երկարաժամկետ կտրվածքով որքան ավելի սերտորեն են կապված պետական հաստատություններն ու դրանց հիմքում ընկած գաղափարաբանությունը առօրյա զգայական կյանքին ու դրանում խարսխված ժողովրդական բարքերին, այնքան թերևս ավելի շատ կարելի է խոսել…
Նախաբան Աշոտ Հովհաննիսյան Նախաբան 1960-ականների վերջին՝ բրեժնևյան «լճացման» տարիներին, ստալինիզմն իր վերհառնեցումն էր ապրում: Ստալինիզմը 1930-ականներին հաստատվել էր այդ թվում նաև կեղծելով հայ քաղաքական մտքի պատմությունը։ Հայաստանում 60-ականների վերջի…
